Umowy dożywocia a uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli (podważenie umowy)

Pomimo, że w polskim porządku prawnym istnieje instytucja odwróconej hipoteki, nie cieszy się ona zbytnią popularnością. Wynika to z faktu, że w przypadku zabezpieczenia kredytu taką hipoteką, bank (bo tylko kredyt udzielony przez bank może zostać zabezpieczony odwróconą hipoteką) mógłby zaspokoić swoje roszczenia dopiero po śmierci kredytobiorcy.

Z uwagi na spore zainteresowanie osób w podeszłym wieku w podreperowaniu swojego budżetu domowego przy wykorzystaniu posiadanego mieszkania, na rynku pojawił się produkt, który stanowi alternatywę dla zaciągania kredytu zabezpieczonego odwróconą hipoteką. Mowa tu o umowie dożywocia.

Umowa dożywocia – co to takiego ?

Poprzez zawarcie umowy dożywocia, nabywca nabywa własność nieruchomości i w zamian za to zobowiązuje się on do dożywotniego utrzymania zbywcy. W przypadku braku odmiennej umowy, nabywca nieruchomości powinien przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym.

Oczywiście umowa może zakres obowiązku nabywcy nieruchomości regulować w sposób odmienny. W praktyce najczęściej jest tak, że firmy, które w ramach swojej działalności gospodarczej zawierają umowy dożywocia, oferują zbywcą wypłacaną dożywotnio co miesiąc określoną kwotę pieniężną. Jej wysokość określona jest takimi czynnikami jak wartość nieruchomości, przewidywany wzrost lub spadek jej ceny, a także zakładana długość życia zbywcy.

Wykorzystywanie trudnego położenia osób starszych

Niestety bardzo często w praktyce można spotkać sytuacje, w których firmy zajmujące się zawieraniem umów dożywocia wykorzystują trudne położenie osób starszych lub ich niewiedzę i zawierają z nimi umowy, które są dla nich bardzo niekorzystne. Ponadto, bardzo często mamy do czynienia z sytuacją, w której właściciel nieruchomości zawierając określoną umowę nie zdaje sobie do końca sprawy z tego, jakie skutki niesie za sobą jej zawarcie – utrata własności nieruchomości. Wynika to najczęściej z braku rzetelnego poinformowania klientów o konsekwencjach zawarcia umowy dożywocia.

Uchylenie się od skutków oświadczenia woli, złożonego pod wpływem błędu

Od skutków złożonego oświadczenia woli (czyli np. od zawarcia umowy) można się jednak uchylić, jeżeli zostało ono złożone pod wpływem błędu co do treści czynności prawnej, dokonanej wskutek złożenia tego oświadczenia. Oznacza to, że jeżeli osoba zawierająca umowę dożywocia nie była świadoma jakie skutki niesie za sobą jej zawarcie, może ona uchylić się od złożonego oświadczenia woli, co w rezultacie będzie prowadziło do uznania umowy za niezawartą, a więc do odzyskania własności nieruchomości.

Należy jednak pamiętać, że w przypadku umów, na błąd co do treści oświadczenia woli można powoływać się tylko wówczas gdy błąd został wywołany przez drugą stronę umowy, chociażby bez jej winy, albo gdy wiedziała ona o błędzie lub mogła go z łatwością zauważyć. Okoliczność tę można wykazywać zarówno dokumentami (np. materiałami reklamowymi otrzymanymi przez zbywcę nieruchomości przed zawarciem umowy dożywocia) jak również zeznaniami świadków lub nawet samego zbywcy.

Prawnicy Kancelarii MHS udzielają porad w prawnych z zakresu uchylenia się od skutków złożonego oświadczenia woli oraz reprezentują naszych Klientów w postępowaniach w sprawie zwrotu nieruchomości, przejętych na podstawie umowy dożywocia. Pomagamy również przy analizie umów dożywocia przed ich zawarciem, w celu weryfikacji czy zabezpieczają one w odpowiedni sposób interes naszych Klientów.

Rozwód a wina w rozkładzie pożycia

W praktyce prowadzenie postępowania w sprawie o rozwód nieodłącznie wiąże się z koniecznością ustalenia przez sąd tego, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia. Przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewidują w tym zakresie jednakże jeden wyjątek. Mianowicie, w przypadku zgodnego żądania małżonków w tej kwestii, sąd zaniecha orzeczenia o winie w rozkładzie pożycia.

Należy podkreślić, że w przypadku wielu procesów ustalenie małżonka winnego stanowi jeden z najbardziej spornych elementów postępowania. Wynika to z faktu, że istotą ustalenia winy w rozkładzie pożycia jest nie tyle zadośćuczynienie „emocjonalnej stronie” małżonka nieponoszącego winy za rozkład pożycia, lecz przede wszystkim dokonanie ustalenia przekładającego się bezpośrednio na sferę obowiązków alimentacyjnych po ustaniu małżeństwa.

Wina w rozkładzie pożycia

Zgodnie z orzecznictwem sądów powszechnych, orzekając w przedmiocie winy sąd winien ustalić czy występuje sprzeczność zachowania się albo postępowania małżonka z normami prawnymi lub zasadami współżycia, określającymi obowiązki małżonków, a sprzeczności tej towarzyszy umyślność lub niedbalstwo tegoż małżonka. Nadto między takim zachowaniem się lub postępowaniem małżonka, a powstałym rozkładem pożycia małżeńskiego musi istnieć związek przyczynowy.

W wyrokach sądów powszechnych w sprawach rozwodowych oraz w literaturze prawniczej można znaleźć następujące przykłady zachowań jednego z małżonków, które przemawiają za przypisaniem mu winy w rozkładzie pożycia: awantury, nadużywanie alkoholu, stosowanie przemocy fizycznej i psychicznej wobec drugiej strony  (lub jej dzieci i rodziców), obrażanie męża lub żony czy umniejszanie autorytetu w oczach dzieci.

Co ważne, w orzecznictwie Sądu Najwyższego przesądzono, iż w wielu sytuacjach opuszczenie wspólnie zamieszkiwanego domu przez jednego z małżonków nie może stanowić przesłanki dla przypisania jemu winy za rozkład pożycia małżeńskiego. Ze względu bowiem na drastyczność zachowywania się małżonka uzależnionego od alkoholu, nie można – na płaszczyźnie prawa i konkretnych okoliczności sprawy – wymagać od drugiego małżonka dalszego pożycia z nim, jeżeli sprzeciwia się temu dobro rodziny, a w szczególności dobro małoletnich dzieci.

Wina a obowiązek alimentacyjny

Jak już wskazano wyżej, ustalenie przez sąd kwestii winy w rozkładzie pożycia posiada bardzo istotne znaczenie w zakresie obowiązków alimentacyjnych.

W sytuacji, gdy dany małżonek nie został uznany za wyłącznie winnego w rozkładzie pożycia (a zatem jeżeli w ogóle nie został uznany za winnego lub jeżeli oboje małżonkowie zostali uznani za winnych rozkładu pożycia) może on żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym swoim usprawiedliwionym potrzebom oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym byłego małżonka. Należy jednocześnie zaznaczyć, że małżonek ten może żądać wskazanych świadczeń alimentacyjnych tylko wtedy, gdy znajduje się w niedostatku, a zatem gdy nie ma on możliwości zarobkowych i majątkowych pozwalających na pełne zaspokojenie jego usprawiedliwionych potrzeb.

Jeżeli jednak małżonek zostałby uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, to dla powstania po jego stronie obowiązku przyczyniania się w odpowiednim zakresie do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb małżonka niewinnego następuje już wtedy, gdy rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego. W tej sytuacji, nie jest zatem konieczne zaistnienie po stronie małżonka niewinnego stanu niedostatku, a wystarczy jedynie obniżenie stopy życiowej wynikające z rozwodu.

Kancelaria prawna MHS świadczy pełną obsługę prawną w zakresie spraw rozwodowych. Prawnicy Kancelarii MHS posiadają duże doświadczenie w pomocy małżonkom w sporządzaniu pism procesowych (w szczególności pozwów rozwodowych) oraz w reprezentowaniu ich podczas posiedzeń sądowych w sprawach o rozwód. W szczególności, prawnicy MHS przykładają dużą wagę do tych elementów argumentacji, które dotyczą orzekania o winie jednej ze stron.

Obowiązek sporządzania sprawozdania finansowego i jego złożenia we właściwym rejestrze

Sporządzenie sprawozdania finansowego

Obowiązek sporządzenia sprawozdania finansowego dotyka niewątpliwie wielu przedsiębiorców. Stosownie do treści właściwych przepisów, kierownik jednostki zapewnia sporządzenie rocznego sprawozdania finansowego nie później niż w ciągu 3 miesięcy od dnia bilansowego i przedstawia je właściwym organom, zgodnie z obowiązującymi przepisami, postanowieniami statutu lub umowy. Sprawozdanie finansowe podpisywane jest przez osobę, której powierzono prowadzenie ksiąg rachunkowych i kierownika jednostki, gdy jednostką kieruje organ wieloosobowy – sprawozdanie podpisują wszyscy członkowie tego organu.

Kierownik jednostki

Pod pojęciem kierownika jednostki ustawa o rachunkowości definiuje członka zarządu lub innego organu zarządzającego, a jeżeli organ jest wieloosobowy – członków tego organu, z wyłączeniem pełnomocników ustanowionych przez jednostkę. W przypadku zaś spółki jawnej i spółki cywilnej za kierownika jednostki uważa się wspólników prowadzących sprawy spółki. W odniesieniu do spółki partnerskiej, za kierowników jednostki uważa się wspólników prowadzących sprawy spółki albo zarząd, a w odniesieniu do spółki komandytowej i spółki komandytowo-akcyjnej – komplementariuszy prowadzących sprawy spółki.

Dodatkowo zwrócić należy uwagę na możliwość uznania za kierownika jednostki  (obowiązanego do sporządzenia sprawozdania finansowego) również osobę fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą.

Ponad wyżej wymienione osoby, stosownie do brzmienia ustawy, za kierownika jednostki uważa się również likwidatora, a także syndyka lub zarządcę ustanowionego w postępowaniu restrukturyzacyjnym.

Badanie i zatwierdzenie sprawozdania finansowego

Większość podmiotów obowiązanych do sporządzenia sprawozdania finansowego nie jest zobowiązana do poddania tegoż sprawozdania badaniu przez biegłego rewidenta. Badaniu podlegają roczne skonsolidowane sprawozdania grup kapitałowych oraz roczne sprawozdania m.in. banków, zakładów ubezpieczeń, zakładów reasekuracji, spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych, spółek akcyjnych (z wyjątkiem spółek w organizacji). Pozostałe jednostki zobowiązane do sporządzania sprawozdań finansowych, poddać muszą je badaniu biegłego rewidenta w sytuacji spełnienia
w poprzedzającym roku obrotowym, za który sporządzone sprawozdanie, co najmniej dwóch
z poniższych warunków:

  1. a) średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty wyniosło co najmniej 50 osób,
  2. b) suma aktywów bilansu na koniec roku obrotowego stanowiła równowartość w walucie polskiej co najmniej 2.500.000 euro,
  3. c) przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów oraz operacji finansowych za rok obrotowy stanowiły równowartość w walucie polskiej co najmniej 5.000.000 euro.

Stosownie do postanowień kodeksu spółek handlowych, sprawozdanie finansowe winno zostać zatwierdzone, odpowiednio przez Zwyczajne Zgromadzenie Wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, bądź Zwyczajne Zgromadzenie Akcjonariuszy Spółki Akcyjnej.

 

Obowiązek złożenia sprawozdania w rejestrze

Po zatwierdzeniu sprawozdania, w ciągu 15 dni od zatwierdzenia, sprawozdanie winno zostać, wraz
z uchwałą, odpowiednio przygotowanym formularzem KRS Z30 (ewentualnie KRS ZN – gdy składane jest z innymi dokumentami) i opłatą, przedłożone do Sądu Rejestrowego.

 

Kancelaria MHS przygotowuje stosowne dokumenty, uchwały i formularze, niezbędne do prawidłowego wykonania obowiązków sprawozdawczych. Reprezentujemy Klientów
w postępowaniach rejestrowych. Współpraca z profesjonalnymi biurami rachunkowymi pozwala w sposób kompleksowy wspierać Klientów przy wypełnianiu wskazanych wyżej obowiązków ustawowych.