Wszystko co warto wiedzieć na temat rozwodu – koszty, podział majątku, alimenty

Z roku na rok rośnie w Polsce tendencja do rozwiązywania małżeństw poprzez rozwód. Ile rozwodów w Polsce ma miejsce co rok ? Badania statystyczne mówią o ok 60-70 tysiącach co jest liczbą znaczną. Sprawy o rozwód nie należą do prostych, tym bardziej, że najczęściej są w nie uwikłane również poboczne sprawy, w szczególności związane z opieką nad dziećmi, alimentami oraz podziałem majątku wspólnego. Sam pozew o rozwód nie musi jednak zawierać dodatkowych wniosków, a dodatkowe kwestie mogą być rozstrzygnięte w postępowaniach odrębnych. Dopuszczalne jest wniesienie osobnego pozwu o alimenty lub wniosku o podział majątku wspólnego.

Ile trwa rozwód i koszty rozwodu

Jednym z pierwszym i najczęstszych pytań jakie stawiają osoby planujące rozpocząć rozwiązanie małżeństwa poprzez rozwód jest to ile trwa rozwód i ile kosztuje rozwód za porozumieniem stron lub z orzekaniem o winie. Pytania chociaż mogłoby się wydać proste i jednoznaczne, wcale takimi nie są. Jeżeli chodzi o czas trwania postępowania rozwodowego decydować będzie wiele czynników. Fundamentalną kwestią jest oczywiście to, czy sąd przy rozstrzyganiu sprawy ma orzekać o winie czy też nie. Rozwód z orzekaniem o winie trwa zawsze znacznie dłużej, ponieważ wydłuża się wówczas postępowanie dowodowe, które ma służyć wyjaśnieniu kto rzeczywiście ponosi winę w rozkładzie pożycia małżeńskiego. Dodatkowo nakłada się na to zantagonizowanie stron, które zwykle towarzyszy orzekaniu o winie. W takim przypadku sprawa najczęściej nie kończy się na pierwszej instancji i strona niezadowolona z rozstrzygnięcia sądu zainteresowana jest wniesieniem apelacji, co również ma niebagatelny wpływ na czasokres postępowania.  Na długość postępowania rozwodowego wpływ może mieć także zakres wniosków, które zostały złożone w pozwie o rozwód. Jeżeli zawierał on także wnioski o podział majątku lub alimenty, wówczas sąd będzie prowadził postępowanie dowodowe również co do tych kwestii, co w oczywisty sposób wpływa na długość postępowania. Należy przy tym zaznaczyć, że kwestie majątkowe takie jak podział majątku czy alimenty budzą najczęściej największe emocje na Sali sądowej, gdyż bezpośrednio wpływają na sytuację ekonomiczną każdego z małżonków po rozwiązaniu małżeństwa. O ile jeszcze rozstrzygniecie czy alimenty są należne i jeżeli tak to w jakiej wysokości jest jeszcze kwestią relatywnie prostą do rozsądzenia, tak sprawa podziału majątku, z uwagi na częste uwikłania wielu składników majątkowych w różnorakie stosunki prawne może nastręczać wielu kłopotów i wymaga szczególnej uwagi (a tym samym czasu). Na szczęście, sąd dokona podziału majątku wspólnego tylko wówczas, gdy przeprowadzenie tego podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu. Oznacza to, że jeżeli stwierdzono, że postępowanie mogłoby stać nazbyt przewlekłe z uwagi na kwestie majątkowe, sąd pozostawi wniosek o podział majątku bez rozpoznania, a zajmie się tylko orzekaniem co do kwestii związanych z rozwodem.

Również odpowiedź na pytanie o koszty rozwodu nie jest prostą z uwagi fakt, że ciężko tu mówić o jakiś zryczałtowanych kosztach, które występowałyby w każdym postępowaniu. Oczywiście sama opłata od pozwu w wysokości 600 zł jest stała (i to bez względu na to czy chodzi o rozwód za porozumieniem stron czy też rozwód z orzekaniem o winie), tak jednak na koszty rozwodu  będą składały się również ew. koszty związane ze zdobyciem dowodów, które potwierdzałyby stanowisko jednej ze stron jak również koszty wynagrodzenia pełnomocnika, których nie można z góry jednoznacznie określić, gdyż są one zależne m.in. od długości postępowania, jak również stopnia skomplikowania sprawy i niezbędnego nakładu pracy

Rozwód a podział majątku

Z momentem orzeknięcia o rozwodzie dochodzi do ustania wspólności majątkowej pomiędzy małżonkami (o ile oczywiście ona istniała, gdyż można ją wyłączyć w drodze intercyzy). W rezultacie rozwodu powstaje masa majątkowa, która stanowiła majątek wspólny i co do której należy dokonać podziału.

Podział majątku, związany z postępowaniem rozwodowym dotyczy wyłącznie majątku wspólnego małżonków, a więc majątku objętego małżeńską wspólnością majątkową. Temat majątku wspólnego został bardziej szczegółowo poruszony w jednym z wcześniejszych wpisów. W tym miejscu należy tylko przypomnieć, że mówiąc o majątku wspólnym, mamy na myśli wyłącznie prawa majątkowe nabyte w trakcie trwania małżeństwa. Ważne jest zatem to, aby prawidłowo ustalić co w ogóle podlega podziałowi. Strony często sobie bowiem nie zdają sprawy, że przedmioty nabyte przed zawarciem małżeństwa lub nabyte w drodze dziedziczenia lub darowizny w ogóle nie wchodzą do majątku wspólnego i jako takie nie podlegają dziedziczeniu.

Podział majątku może nastąpić po rozwodzie, jak również w ramach postępowania rozwodowego. Wniosek o podział majątku wspólnego, w sytuacji gdy następuje on w ramach odrębnego postępowania, składany jest do sądu rejonowego miejsca położenia majątku. Warto pamiętać o tym ile kosztuje wniosek o podział majątku wspólnego, w przypadku gdy nie jest on składany łącznie z pozwem o rozwód. Koszt złożenia takiego wniosku to 1000 zł. W przypadku gdyby wniosek zawierał zgodny projekt podziału majątku wówczas opłata wynosiłaby 300 zł. To ile trwa sprawa o podział majątku wspólnego będzie zależeć od tego jak duży był ten majątek oraz od liczby dowodów powołanych przez uczestników postępowania. Warto również zaznaczyć, że w tym postępowaniu sąd rozstrzygać będzie także o ustaleniu nierównych udziałów małżonków w majątku wspólnym oraz o tym jakie wydatki, nakłady i inne świadczenia z majątku wspólnego na rzecz majątku osobistego lub odwrotnie podlegają zwrotowi.

Alimenty na dziecko i żonę

W wyroku orzekającym rozwód sąd orzeka także o władzy rodzicielskiej i kontaktach z dziećmi. Najczęstszą sytuacją jest pozostawienie dzieci pod opieką matki. Sąd decyduje wówczas także o zasadach ponoszenia kosztów utrzymania dzieci. Pozew o alimenty na dziecko może być jednak złożony niezależnie od postępowania rozwodowego. Powód nie ponosi kosztów sądowych takiego postępowania, co ma za zadanie uczynić drogę sądową do obrony jego prawa bardziej dostępną.

Ciężko odpowiedzieć na pytanie ile wynoszą alimenty na dzieci. Wysokość alimentów zależy od usprawiedliwionych potrzeb osoby uprawnionej oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Oznacza to, że sąd weźmie pod uwagę takie okoliczności jak wiek małoletniego dziecka, wydatki związane z wyżywieniem, obowiązkiem szkolnym czy zapewnieniem wypoczynku lub dostępu do dóbr kultury (np. kino czy teatr). Z drugiej strony znaczenie będzie miało to jak duży jest majątek ojca dziecka oraz jakie dochody mógłby uzyskiwać on przy jego poziomie wykształcenia i doświadczeniu zawodowym. Ustalając koszty związane z usprawiedliwionymi potrzebami małoletniego i ich podziałem pomiędzy obydwoje rodziców sąd zwróci uwagę również na okoliczność, że rodzic z którym zamieszkuje na stałe dziecko przyczynia się do jego wychowania osobistymi staraniami (codzienna opieka). Ciężko jednoznacznie przesądzić ile trwa sprawa o alimenty – zależy to od aktualnego obłożenia sądów sprawami. Jak zostało to wskazane powyżej sprawa o alimenty nie kosztuje nic, w tym znaczeniu, że powód nie ponosi kosztów sądowych z nią związanych.

Obowiązek alimentacyjny ciąży także na małżonkach względem siebie po ustaniu małżeństwa. Oznacza to przykładowo, że mąż może zostać zobowiązany do płacenia alimentów na żonę po rozwodzie. Małżonek, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia może żądać  alimentów od drugiego małżonka jedynie w sytuacji w której znajduje się w niedostatku, przez co rozumie się ciężką sytuację majątkową. W przypadku natomiast, w którym jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, będzie on zobowiązany do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb drugiego małżonka, nawet wówczas gdy ten w niedostatku się nie znajduje. Widać więc wyraźnie, że kwestia orzekania o winie w postępowaniu rozwodowym ma niebagatelne znaczenie z perspektywy obowiązku alimentacyjnego pomiędzy małżonkami po zakończeniu małżeństwa.

Kancelaria Prawna MHS udziela porad prawnych w sprawach z zakresu prawa rodzinnego (w szczególności dotyczących zagadnień związanych z rozwodem i alimentami). Nasi prawnicy, a także radcowie prawni i adwokaci współpracujący reprezentują naszych klientów w sądzie jak również przygotowują pozwy o rozwód i alimenty. Doradzamy także w sprawach związanych z podziałem majątku wspólnego.

Rozwód a separacja

Rozkład pożycia małżeńskiego – rozwód czy separacja

W praktyce bardzo często pojawiają się pytania zarówno o podobieństwa, jak i o różnice pomiędzy separacją a rozwodem. Obecnie, coraz częściej wiele osób, których pożycie małżeńskie właśnie się rozpada albo zdążyło już definitywnie wygasnąć, postanawia podjąć kroki prawne, które w określony sposób „uregulują” faktyczną separację pomiędzy małżonkami. Stąd też, tak ważne jest należyte wyjaśnienie oraz zrozumienie przesłanek oraz skutków wyroku ogłaszającego separację oraz wyroku orzekającego rozwód.

Przesłanki rozwodu i przesłanki separacji

Odpowiednie przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewidują, że przesłanką orzeczenia rozwodu jest trwały oraz zupełny rozkład pożycia małżeńskiego. Jednocześnie, mimo zupełnego i trwałego rozkładu pożycia rozwód nie jest dopuszczalny, jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków albo jeżeli z innych względów orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Ponadto, rozwód nie jest również dopuszczalny, jeżeli żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, chyba że drugi małżonek wyrazi zgodę na rozwód albo że odmowa jego zgody na rozwód jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Z kolei dla ogłoszenia separacji „wystarczające” jest to, aby pomiędzy małżonkami doszło do trwałego rozkładu pożycia. Tym samym, dla orzeczenia przez sąd separacji nie jest konieczne, aby rozkład pożycia małżeńskiego miał charakter trwały (definitywny). Takie sformułowanie przez ustawodawcę przesłanek zastosowania obu instytucji prawnych stanowi wyraz realizacji przez ustawodawcę założenia, zgodnie z którym separacja stanowi swoisty „częściowy rozwód”, który nie powoduje skutków definitywnych, jak ma to miejsce w przypadku rozwodu. Orzeczenie separacji nie powoduje bowiem całkowitego „rozejścia” się małżonków, sankcjonując jedynie istniejącą „faktycznie” separację pomiędzy nimi.  Należy zaznaczyć, że mimo zupełnego rozkładu pożycia orzeczenie separacji nie jest dopuszczalne, jeżeli wskutek niej miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków albo jeżeli z innych względów orzeczenie separacji byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Jeżeli jeden z małżonków żąda orzeczenia separacji, a drugi orzeczenia rozwodu i żądanie to jest uzasadnione, sąd orzeka rozwód.  Jeżeli jednak orzeczenie rozwodu nie jest dopuszczalne, a żądanie orzeczenia separacji jest uzasadnione, sąd orzeka separację.

Skutki separacji

W tym miejscu zostaną omówione najważniejsze skutki wydania przez sąd wyroku orzekającego separację pomiędzy małżonkami. Z pewnością nie stanowi przesady stwierdzenie, że dla większości osób najważniejszym skutkiem orzeczenia separacji jest powstanie rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami. Oznacza to w szczególności, że wszelkie przychodu ze stosunku pracy po orzeczeniu separacji stanowią część majątku osobistego każdej ze stron. Ewentualnie, na zgodny małżonków sąd orzeka o utrzymaniu między małżonkami rozdzielności majątkowej. Należy zaznaczyć, że separacja nie oznacza automatycznego podziału dotychczasowego majątku wspólnego. Majątek ten powinien zostać podzielony w drodze odrębnego postępowania sądowego lub polubownie – poprzez zawarcie stosownej umowy. Wprawdzie w wyroku orzekającym separację sąd może od razu dokonać podziału majątku wspólnego, jednakże jest to sytuacja wyjątkowa z uwagi na fakt, że taki dodatkowy element orzeczenia prowadziłby najczęściej do nadmiernego przedłużenia postępowania. Kolejnym istotnym skutkiem separacji jest to, że wyłączone zostaje domniemaniem pochodzenia dziecka od męża jeżeli dziecko urodziło się po upływie 300 dni od dnia orzeczenia separacji. Ponadto, małżonkowie pozostający w separacji nie dziedziczą po sobie, jeżeli w przypadku zgonu jednego z nich dochodzi do dziedziczenia ustawowego, a nie do dziedziczenia na podstawie testamentu, w którym oczywiście może zostać powołany do dziedziczenia również taki małżonek, wobec którego pozostaje się w separacji. Trzeba wreszcie dodać, że jeżeli wymagają tego względy słuszności, to również małżonkowie pozostający w separacji obowiązani są do wzajemnej pomocy.

Skutki rozwodu a skutki separacji

Jak to już zostało krótko zarysowane powyżej, rozwód jest instytucją prawną która znajduje zastosowanie w przypadku definitywnego rozkładu wszelkich więzi pomiędzy małżonkami. Powoduje to, że skutki zastosowania tej instytucji są też znacznie bardziej radykalne niż w przypadku separacji. W pierwszej kolejności trzeba zauważyć, że orzeczenie rozwodu umożliwia obu stronom powtórne wstąpienie w związek małżeński. W przypadku separacji jest to niemożliwe, albowiem obie strony „formalnie” pozostają nadal w związku małżeńskim. Jeżeli strony pozostają w separacji i uznają, że udało im się odbudować wzajemne relacje, to mogą wystąpić do sądu z wnioskiem o zniesienie separacji co – w przypadku jego uwzględnienia – prowadzi do „odbudowania” małżeństwa pomiędzy stronami. Z chwilą zniesienia separacji powstaje między małżonkami ustawowy ustrój majątkowy.

Idąc dalej, należy zauważyć, że po orzeczeniu rozwodu każdy z byłych małżonków może powrócić do swojego nazwiska sprzed zawarcia rozwodu, co można uczynić poprzez złożenie odpowiedniego oświadczenia przez kierownikiem urzędu stanu cywilnego w ciągu 3 miesięcy od dnia orzeczenia rozwodu przez sąd. Coś takiego nie jest możliwe w przypadku separacji. W przypadku wyroku rozwodowego pomiędzy byłymi małżonkami ustaje zupełnie obowiązek wzajemnej pomocy, nawet jeżeli wymagałyby tego jakiekolwiek względy słuszności. Należy ponadto wskazać, iż pomiędzy rozwodem a separacją istnieje jeszcze jedna istotna różnica która dotyczy kosztów postępowania. W przypadku zgodnego żądania stron które nie posiadają wspólnych małoletnich dzieci opłata od wniosku o separację wynosi tylko 150 zł. Natomiast w przypadku rozwodu istnieje konieczność wniesienia stałej opłaty w wysokości 600 zł. Warto również podkreślić, że uzyskanie wyroku orzekającego separację jest znacznie prostsze i krótsze niż uzyskanie rozwodu. W ramach postępowania rozwodowego konieczne jest bowiem nie tylko „dodatkowe” wykazanie, iż zupełny rozkład pożycia pomiędzy małżonkami ma charakter trwały, lecz w znakomitej większości przypadków także konieczność udowodnienia tego, która ze stron ponosi winę za rozkład pożycia. W konsekwencji, postępowanie dowodowe w sprawach rozwodowych jest znacznie trudniejsze i o wiele bardziej długotrwałe. Trzeba wreszcie zaznaczyć, że pomiędzy separacją a rozwodem istnieją także różnice w zakresie obowiązku alimentacyjnego pomiędzy współmałżonkami. Mianowicie, w przypadku separacji obowiązek ten nie jest w jakikolwiek sposób ograniczony czasowo, a w przypadku orzeczenia rozwodowego obowiązek ten wygasa co do zasady z upływem pięciu lat od orzeczenia rozwodu, chyba że ze względu na wyjątkowe okoliczności sąd, na żądanie uprawnionego, przedłuży wymieniony termin pięcioletni.

Kancelaria MHS reprezentuje Klientów w wielu sprawach rodzinnych, w tym w szczególności w sprawach o rozwód i w sprawach o separację. Ponadto, prawnicy Kancelarii MHS udzielają Klientom porad i przygotowują opinie prawne w przedmiotowych sprawach. Kancelaria MHS dokonuje kompleksowej oceny stanu faktycznego oraz prawnego, celem udzielenia możliwie najlepszej pomocy prawnej Klientom, w szczególności poprzez ich reprezentację na sali sądowej.