Zwrot kosztów leczenia za granicą

W związku z przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej powszechnie obowiązująca stała się zasada swobody przepływu osób i usług.  Na jej podstawie polscy obywatele mają prawo do zwrotu kosztów opieki zdrowotnej poniesionych poza granicami państwa. Zwrot kosztów leczenie regulowany jest przez dwa odmienne systemy. Pierwszy z nich oparty jest na zasadzie koordynacji i wynika z licznych uregulowań unijnych, drugi system oparty jest na tzw. Dyrektywie transgranicznej implementowanej przez polskiego ustawodawcę. Poniżej zostaną umówione przypadki kiedy stosowany jest dany system oraz jak w praktyce wygląda zwrot kosztów leczenia za granicą.

Zasada koordynacji

Zasada Koordynacji stosowana jest głównie w stosunku do pracowników oraz osób wykonujących pracę na własny rachunek, które poruszają się w obrębie wspólnoty, ponadto obowiązuje także emerytów i rencistów mieszkających lub przebywających na terenie UR lub EFTA a także rodzinom w/w osób, Najistotniejszą kwestią dla uzyskania bezpłatnej opieki medycznej na zasadzie koordynacji będzie podleganie systemowi ubezpieczenia społecznego w państwie członkowskim. Jeśli pacjent chce skorzystać ze świadczeń zdrowotnych poza granicami kraju w oparciu o zasadę koordynacji powinien przedstawić dokument poświadczający jego ubezpieczenie, w praktyce najczęściej będzie to karta Europejskiego Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ). Okazanie odpowiedniego dokumentu powoduje, że pacjent uzyska nieodpłatną opiekę zdrowotną, a do zwrotu kosztów z tym związanych dojdzie pomiędzy instytucją udzielającą świadczenia a ubezpieczycielem. Pacjent będzie zobligowany do pokrycia kosztów leczenia bezpośrednio w placówce medycznej, która owe świadczenie wykonała w sytuacji gdy nie posiada on dokumentu potwierdzającego posiadanie ubezpieczenia. Istotną kwestią jest, iż pacjent który korzysta z opieki medycznej na zasadzie koordynacji jest uprawniony do świadczeń objętych tzw. koszykiem świadczeń w państwie udzielania świadczenia. Ma to duże znaczenie zwłaszcza dla osób chcących skorzystać z metod leczenia, które w Polsce nie są refundowane. Warto zaznaczyć, iż EKUZ obowiązuje we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej takich jak: Austria, Belgia, Bułgaria, Cypr, Czechy, Chorwacja Dania, Estonia, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Irlandia Litwa, Luksemburg, Łotwa, Malta, Niemcy, Polska, Portugalia, Rumunia, Słowacja, Słowenia, Szwecja, Węgry, Wielka Brytania, Włochy oraz w państwach członkowskich EFTA – Islandia, Liechtenstein, Norwegia, Szwajcaria. Należy zatem pamiętać, że wyjeżdżając do państw trzecich, nie należących do wyżej wymienionych organizacji, warto zaopatrzyć się w komercyjną polisę ubezpieczeniową, na mocy której w razie konieczności, pokryte zostaną koszty świadczeń zdrowotnych. Na podstawie Europejskiej Karty Ubezpieczenia Zdrowotnego nie uzyskamy także refundacji transportu pacjenta do Polski. EKUZ nie daje również możliwości bezpłatnego transportu osoby zmarłej poza granicami kraju.

Procedura refundacji kosztów leczenia na podstawie zasady koordynacji

W przypadku osób posiadających uprawnienia do korzystania  ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w Polsce, instytucją odpowiedzialną za zwrot kosztów usług w zakresie leczenia nieplanowanego jest właściwy oddział NFZ. Wyjątkiem są osoby będące ubezpieczone w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej lub EFTA oraz uprawnione na podstawie dokumentu S1 do skorzystania ze świadczeń z zakresu usług medycznych w pełnym zakresie, w takim przypadku instytucją odpowiedzialną za zwrot kosztów leczenia będzie instytucja właściwa w państwie ich ubezpieczenia. W celu uzyskania refundacji za nieplanowane leczenie poza granicami naszego kraju, należy złożyć wniosek o zwrot poniesionych kosztów leczenia we właściwym oddziale wojewódzkim NFZ. Wniosek może zostać złożony osobiście przez osobę, której świadczenie dotyczyło lub przez jej przedstawiciela ustawowego. Wniosek powinien zawierać:

  1. oryginały wystawionych rachunków lub faktur
  2. dowody zapłaty potwierdzające opłacenie w pełnej wysokości kwotę wyszczególnioną na rachunkach
  3. kopie lub oryginały innych dokumentów otrzymanych w państwie leczenia, w szczególności kopie wystawionych recept.

W przepisach o koordynacji nie ma określonego terminu na złożenie wniosku o refundację kosztów. Oznacza to, że można złożyć go w dowolnym momencie po ukończeniu leczenia. NFZ po otrzymaniu wniosku rozpoczyna procedurę sprawdzania czy dana osoba, której wniosek dotyczy posiadała prawo do świadczenia zdrowotnego w momencie jego udzielania oraz czy wniosek zawiera wszystkie wymagane dokumenty. Wojewódzki oddział NFZ nie ma prawa odmówić refundacji kosztów leczenia w przypadku kiedy dana osoba utrafiła status osoby ubezpieczonej jeżeli osoba ta posiadała ubezpieczenie w momencie udzielania świadczenia. W przypadku kiedy osoba ma miejsce pobytu tymczasowego na terenie Belgii lub Francji oraz posiada ubezpieczenie a, poniosła koszty leczenia może ubiegać się o ich refundację bezpośrednio do instytucji miejsca pobytu. Jeżeli jednak o zwrot poniesionych kosztów nie wystąpiono w miejscu pobytu tymczasowego, po powrocie do Polski należy złożyć wniosek o refundację kosztów świadczeń we właściwym oddziale wojewódzkim NFZ

Przeprowadzenie leczenia w innym państwie członkowskim, niż kraj pochodzenia i możliwość ubiegania się o zwrot poniesionych w związku z tym kosztów leczenia to dla obywateli państw członkowskich nowe możliwości. Daje szanse na szybkie przeprowadzenie danego zabiegu w przypadku kiedy czas oczekiwania w kraju pochodzenia jest zbyt długi. To rozwiązanie niezwykle atrakcyjne zwłaszcza dla mieszkańców terenów przygranicznych. Praktyka tzw. „turystyki medycznej” jest bardzo popularna w innych krajach członkowskich.  Zapewne sam pomysł i wynikające z dyrektywy transgranicznej oraz zasady koordynacji korzyści są zjawiskami bardzo pozytywnymi, jednakże dużo problemów przysparza ilość wymaganych formalności. Chcąc uzyskać zwrot kosztów świadczenia, należy dokładnie zapoznać się ze wszystkimi warunkami zarówno otrzymania zgody na przeprowadzenie leczenia za granicą jak i zasadami otrzymania zwrotu.

Dyrektywa transgraniczna

Opieka medyczna na podstawie przepisów dyrektywy transgranicznej jest zasadniczo odmienna. W tym wypadku pacjent zobligowany jest do samodzielnego pokrycia kosztów leczenia. Następnie może wystąpić o zwrot poniesionych kosztów do odpowiedniej instytucji państwa (np. NFZ). Jeśli mamy do czynienia z osobą podlegającą ubezpieczeniu w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia, to właśnie NFZ określi wysokość zwrotu na podstawie limitów obowiązujących w Polsce. Ponadto NFZ dokona zwrotu kosztów jedynie za świadczenia, do których dana osoba była uprawniona w ramach polskiego systemu opieki zdrowotnej (świadczenia gwarantowane). Należy zaznaczyć, iż zgodnie z dyrektywą transgraniczną jeżeli koszt rzeczywisty jest wyższy od limitu przewidzianego w państwie ubezpieczenia, ubezpieczony nie uzyska zwrotu różnicy. Oznacza to, że jeśli byliśmy zmuszeni do skorzystania ze świadczeń medycznych na terenie innego państwa, i za owo świadczenie zapłaciliśmy 800zł a limit przewidziany w Polsce za takie samo świadczenie wynosi 600zł to możliwie jest uzyskanie zwrotu jedynie co do kwoty przewidzianej przez polskiego ubezpieczyciela.

Biorąc pod uwagę powyższe różnice istotne jest aby ubezpieczony wcześniej zorientował się czy zwrot kosztów będzie możliwy i na jakich zasadach się odbędzie. Najkorzystniejszym rozwiązaniem dla pacjenta jest skorzystanie z systemu opartego na zasadzie koordynacji, gdyż dają możliwość skorzystania z opieki zdrowotnej nie angażując  ubezpieczonego w mechanizm dokonywania zwrotu kosztów leczenia.

Procedura zwrotu kosztów na podstawie dyrektywy transgranicznej

Zgodnie z założeniami procedury transgranicznej pacjent ma prawo do zwrotu kosztów jakie poniósł w związku z korzystaniem z opieki medycznej na terenie państwa członkowskiego UE. Ubieganie się o zwrot kosztów należy rozpocząć od złożenia odpowiedniego wniosku, skierowanego do dyrektora oddziały wojewódzkiego NFZ właściwego ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy. Wniosek o zwrot kosztów leczenia należy wypełnić zgodnie ze wzorem załącznika do Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie wzoru wniosku o zwrot kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych poza granicami kraju. Do wniosku należy dołączyć następujące dokumenty:

  1. Oryginał rachunku
  2. Potwierdzenie pokrycia całości kosztów świadczenia, jeżeli fakt ten nie wynika z załączonego rachunku
  3. Oryginał skierowania lub kopię zlecenia.

Należy pamiętać, że w przypadku gdy dokumenty zostały sporządzone w innym języku, należy dołączyć do wniosku ich tłumaczenie na język polski. Tłumaczenie dokumentu nie musi być sporządzone przez tłumacza przysięgłego. Istnieje możliwość złożenie wniosku także bezpośrednio do odpowiedniej instytucji państwa obcego, w którym świadczenie było wykonane. Wówczas procedurę przeprowadza się w oparciu o tamtejsze przepisy. Zgodnie z polskim ustawodawstwem, wniosek powinien zostać rozpatrzony w terminie 30 dni a w przypadku kiedy zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego- w terminie 60 dni od dnia złożenia wniosku. Termin ten może zostać wydłużony do 6 miesięcy jeżeli wydanie decyzji musi zostać poprzedzone postępowaniem wyjaśniającym z udziałem krajowego punktu kontaktowego z udziałem innego państwa UE. Po upływie tego terminu zostanie wydana decyzja administracyjna. Należy pamiętać, iż od decyzji dyrektora oddziału wojewódzkiego NFZ przysługuje odwołanie do Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowa, a następnie skarga do sądu administracyjnego.  Zwrot kosztów następuje w przeciągu 7 dni od dnia podjęcia  wiadomości przez Wojewódzki Oddział NFZ, że decyzja jest ostateczna. Zwrot dokonywany jest na rachunek bankowy Świadczeniobiorcy lub przekazem pocztowym. Dyrektywa transgraniczna daje możliwość ubiegania się o zwrot kosztów wyrobów medycznych oraz leków zakupionych za granicą. Podobnie jak w przypadku świadczeń medycznych, leki i wyroby medyczne muszą znajdować się w wykazie leków i wyrobów refundowanych aby móc ubiegać się zwrot kosztu ich zakupu. Podstawą do uzyskania zwrotu jest recepta lub rachunek wystawiony na terenie państwa członkowskiego. Należy pamiętać, iż wniosek o zwrot kosztów związanych z zakupem leków i sprzętu medycznego na podstawie zapisów Dyrektywy transgranicznej należy złożyć w terminie 6 miesięcy od wystawienia rachunku. Niedochowanie tego terminu skutkować będzie odrzuceniem wniosku i w konsekwencji utratą możliwości zwrotu kosztów poniesionych w związku z leczeniem.

Kancelaria MHS i jej prawnicy udzielają porad prawnych z zakresu dochodzenia zwrotu kosztów leczenia poniesionych za granicą. Pomagamy w wypełnieniu odpowiednich wniosków i reprezentujemy naszych Klientów na każdym etapie postępowania.

Roszczenia przysługujące ofiarom wypadków drogowym

Tematyka roszczeń przysługujących osobom poszkodowanym w wyniku zdarzeń drogowych jest bardzo rozbudowana. Wiele osób, które ucierpiały w związku z wypadkiem nie zdaje sobie sprawy z licznych praw (roszczeń), jakie przewidział dla nich ustawodawca. W niniejszym artykule zostaną omówione poszczególne roszczenia, jakich dochodzić może, a nawet powinna, każda osoba, która
w skutek kolizji czy też wypadku poniosła szkodę.

Katalog roszczeń przewidzianych przez Kodeks Cywilny zawiera:

– Jednorazowe odszkodowanie

– Zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę

– Zwrot wszelkich kosztów związanych z wypadkiem

– Rentę z tytułu zwiększonych potrzeb

– Rentę uzupełniającą

– Zwrot utraconych zarobków

Jednorazowe odszkodowanie

Podstawowym roszczenie przysługującym osobie, która ponosiła szkodę w wyniku wypadku drogowego jest odszkodowanie. Jednorazowe odszkodowanie przyznawane jest przez Sąd na podstawie art. 447 Kodeksu cywilnego Ta forma roszczenia zasądzana jest jedynie z ważnych powodów. Przykładową sytuacją wskazaną przez ustawodawcę, która uprawnia do skorzystania z tej formy roszczenia będzie wypadek drogowy, w skutek którego doszło do inwalidztwa ofiary. Celem jednorazowego odszkodowania w tym wypadku może ułatwić poszkodowanemu zarówno dochodzenie do zdrowia jak i przygotowanie do wykonywania innego zawodu. Należy pamiętać, iż osoba, która uzyskała jednorazowe odszkodowanie nie może ubiegać się już o rentę uzupełniającą.

Zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę

Zadośćuczynienie jest jednym z najczęściej występujących roszczeń dochodzonych przez ofiary wypadków drogowych. Istota zadośćuczynienia została zawarta w art. 444  § 1 w związku z art. 445  § 1 Kodeksu Cywilnego. Zgodnie z treścią tychże przepisów, w sytuacji uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia, Sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.

Najistotniejszą kwestią, dla osoby chcącej dochodzić zadośćuczynienia jest ustalenie wysokości zadośćuczynienia, które może zostać na jej rzecz zasądzone. Z uwagi na indywidualny charakter każdej sprawy należy pamiętać, iż Sąd orzeka o wysokości zadośćuczynienia kierując się przesłankami obiektywnymi, biorąc pod uwagę szeroko rozumiane cierpienia fizyczne i psychiczne poszkodowanego (zwłaszcza ich intensywność oraz czas trwania), w tym skutki jakie zdarzenie wywarło w ograniczeniach w życiu codziennym, planach życiowych, w sferze zawodowej, możliwości funkcjonowania w rodzinie i dotychczasowych środowiskach (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2004 r., sygn. akt V CK 282/03). Orzecznictwo w tej materii jest bardzo rozbudowane i niewątpliwie stoi na straży ochrony interesów poszkodowanego. Podkreśla się, iż zadośćuczynienie z art. 445 Kodeksu cywilnego. ma przede wszystkim charakter kompensacyjny i tym samym jego wysokość winna przedstawiać ekonomicznie odczuwalną wartość. Poszkodowany powinien otrzymać od zobowiązanego sumę pieniężną, w danych okolicznościach odpowiednią, ażeby mógł za jej pomocą, co najmniej złagodzić odczucie krzywdy i odzyskać równowagę psychiczną.

Zwrot wszelkich kosztów poniesionych w związku z wypadkiem

Kolejnym uprawieniem przysługującym poszkodowanemu w zdarzeniu drogowym na podstawie art. 444 § 1 Kodeksu Cywilnego jest możliwość ubiegania się o zwrot kosztów związanych z wypadkiem, zwłaszcza wydatków poniesionych na:

– leczenie

– lepsze odżywianie

– opiekę

– rehabilitację

– konieczność transportu osoby poszkodowanej oraz osób jej najbliższych

– koniecznej adaptacji mieszkania lub domu stosownie do potrzeb poszkodowanego

– przygotowanie osoby poszkodowanej w zdarzeniu drogowym do wykonywania nowego zawodu

Zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie, w myśl art. 444 § 1 Kodeksu cywilnego, odszkodowanie obejmuje wszystkie koszty wynikłe z uszkodzenia ciała i rozstroju zdrowia. Poszkodowany ma także prawo do zwrotu kosztów wynikłych z przejazdów członków rodziny do szpitala i kosztów związanych z udzielaniem pomocy poszkodowanemu w domu i jego pielęgnacją. Należy jednak pamiętać, iż poszkodowany jest wyłącznie legitymowany do dochodzenia zwrotu kosztów, wynikłych z uszkodzenia jego ciała lub wywołania rozstroju jego zdrowia, a poniesionych przez osoby trzecie.( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1969.07.04 I CR 116/69 OSNC 1970/5/82). Ważna kwestią jest także odpowiednie udokumentowanie kosztów, które poniosła ofiara z związku z wypadkiem, z uwagi na konieczność zgromadzenia odpowiedniego materiału dowodowego, który jest niezbędny do skutecznego dochodzenia roszczeń.

Renta na zwiększone potrzeby

Artykuł 444 § 2 Kodeksu cywilnego przewiduje możliwość uzyskania przez ofiarę wypadku drogowego renty na zwiększone potrzeby. Jej celem jest zapewnienie poszkodowanemu zwrotu kosztów, jakie poniósł w celu leczenia, rehabilitacji oraz rekonwalescencji. Zwiększenie potrzeb poszkodowanego, jak stwierdził Sąd Najwyższy, stanowi szkodę przyszłą, wyrażającą się w stale powtarzających się wydatkach (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 1996 r., sygn. akt III Apr 7/96). Dochodząc roszczeń z tego tytułu należy wykazać, najczęściej w oparciu o opinię biegłego, jaki jest rozmiar zwiększonych potrzeb oraz wskazać prawdopodobny czas, w jakim owe zwiększone potrzeby będę występowały. Na podstawie tych wyliczeń Sąd orzeka o wysokości świadczenia. Należy pamiętać, że rodzaj i rozmiar zwiększonych potrzeb jest w każdej sprawie indywidualnie oceniany przez Sąd, biorąc pod uwagę uwarunkowania, w jakich znalazł się poszkodowany. Warto zaznaczyć, iż renta na zwiększone potrzeby może ulec zmniejszeniu lub zwiększeniu w zależności od zmiany potrzeb i faktycznych dodatkowych kosztów ponoszonych przez ofiarę wypadku. Kwestią wartą omówienia jest również czas, na jaki owe świadczenie może zostać przyznane. Może ono bowiem przybrać formę renty stałej lub czasowej. Kluczowy dla określenia formy świadczenia jest prawdopodobny czas, w którym ofiara wypadku będzie narażona na ponoszenie dodatkowych kosztów, związanych z dochodzeniem do zdrowia utraconego wskutek wypadku. Renty stałe przyznawane są jedynie w przypadku, gdy osoba doznała trwałego, nieodwracalnego uszczerbku na zdrowiu i w związku z tym do końca życia zmuszona będzie ponosić zwiększone wydatki związane z jej leczeniem i rehabilitacją. W przeciwnym wypadku Sąd zdecyduje się na przyznanie renty czasowej.

Renta uzupełniająca

Artykuł 444 § 2 Kodeksy cywilnego przewiduje także możliwość dochodzenia renty uzupełniającej. Istotą tej instytucji jest rekompensata uszczerbku w dochodach, jaką pokrzywdzony doznaje w skutek niemożności wykonywania pracy zarobkowej lub prowadzenia działalności gospodarczej, w formie i rozmiarach sprzed wypadku. Co do zasady, renta uzupełniająca powinna odpowiadać różnicy pomiędzy zarobkami, jakie mógłby osiągnąć pokrzywdzony, gdyby nie uległ wypadkowi, a wynagrodzeniem jakie w konkretnych warunkach jest w stanie osiągnąć przy wykonywaniu swojej uszczuplonej zdolności zarobkowej.

Zwrot utraconych zarobków

Ostatnim z przysługujących roszczeń omawianych w niniejszym artykule jest zwrot kosztów związanych z utraconymi zarobkami. Na podstawie art. 361 Kodeksu cywilnego, ofiara wypadku może dochodzić wyrównania stanu niesprawiedliwości związanego z wystąpieniem szkody majątkowej w związku z niemożnością wykonywania pracy zarobkowej. Pamiętać w tym przypadku należy, iż to pokrzywdzony ma obowiązek udowodnienia, że gdyby nie wypadek i poniesiony w związku z nim uszczerbek na zdrowiu, osiągnąłby on określony dochód. Koniecznie więc będzie wykazanie związku przyczynowo skutkowego pomiędzy wypadkiem, a utraconym zarobkiem.

Reasumując, należy stwierdzić, że katalog roszczeń przysługujących ofiarom wypadków drogowych jest bardzo rozbudowany, a poszkodowany posiada liczne możliwości dochodzenia rekompensaty za doznane krzywdy oraz utracone korzyści wynikające z wystąpienia zdarzenia drogowego.

Kancelaria MHS i jej prawnicy zajmują się kompleksowym doradztwem związanym z dochodzeniem roszczeniem przysługującym ofiarom wypadków drogowych. Nasi adwokaci i radcowie prawni współpracujący posiadają duże doświadczenie w prowadzeniu tego typu spraw.

Odpowiedzialność cywilna i karna sprawcy wypadku drogowego

Zwiększająca się z roku na rok liczba pojazdów poruszających się po polskich drogach przekłada się na zwiększoną liczbę wypadków. W 2015 r. doszło do  32 967 wypadków drogowych mających miejsce na drogach publicznych, w strefach zamieszkania lub strefach ruchu. W związku z tym warto zastanowić się na jakich zasadach odpowiada sprawca takiego wypadku

Odpowiedzialność sprawcy wypadku

Odpowiedzialność sprawcy wypadku należy rozpatrywać w dwóch aspektach:

  • w aspekcie odpowiedzialności cywilnej (odszkodowawczej) sprawcy, której istotą jest naprawienie szkody powstałej w związku z wypadkiem, zarówno szkody na osobie jak i na mieniu;
  • w aspekcie odpowiedzialności karnej, na podstawie art. 177 par 1 i 2 Kodeksu karnego. Istotą tego rodzaju odpowiedzialności jest ukaranie sprawy wypadku za nieostrożne zachowanie się w ruchu drogowym

Odpowiedzialność cywilna sprawcy wypadku

Dokonując analizy odpowiedzialności sprawcy wypadku należy skupić się na odpowiedzialności cywilnej, gdyż to właśnie ona jest kluczowa w dochodzeniu roszczeń przez ofiarę takiego zdarzenia. Odpowiedzialność cywilna sprawcy wypadku drogowego kształtuje się w dwojaki sposób w zależności od okoliczności zdarzenia. Wyróżnić można odpowiedzialność na zasadzie winy oraz na zasadzie ryzyka.

Generalną regułą wynikającą z art. 415 Kodeksu cywilnego jest odpowiedzialność na zasadzie winy. Zgodnie z powołanym przepisem do naprawienia szkody obowiązany jest ten, kto ja wyrządził z własnej winy.  Za szkodę odpowiada osoba, której zachowanie stało się źródłem powstania szkody. Należy pamiętać, że zdarzeniem sprawczym może być zarówno  zachowanie sprawcy polegające na działaniu jak i na zaniechaniu obowiązku określonego zachowania się.

Jednakże, za szkody powstałe w ruchu drogowym sprawca wypadku najczęściej będzie odpowiadał na podstawie przepisu szczególnego, mianowicie art. 463 Kodeksu cywilnego, stanowiącego, iż samoistny posiadacz mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody odpowiada za szkody nim wyrządzone na zasadzie ryzyka. W przypadku rozpatrywania odpowiedzialności na zasadzie ryzyka przyjmuje się, że kierowca jest zawsze odpowiedzialny za powstałą szkodę chyba, że istnieją przesłanki wyłączające jego odpowiedzialność, tzw. przesłanki egzoneracyjne. Dotyczy to sytuacji, gdy szkoda powstała z wyłącznej winy osoby trzeciej, za którą kierujący nie ponosi odpowiedzialności, z wyłącznej winy poszkodowanego lub na skutek siły wyższej. Siła wyższa na gruncie polskiego ustawodawstwa rozumiana jest jako zdarzenie pochodzące z zewnątrz o charakterze żywiołowym i nie dającym się przewidzieć. Jako takich nie uznaje się zdarzeń, które spowodowane są przez np. pęknięcie opony, awarię hamulców lub awarię sygnalizacji świetlnej. Co ciekawe, Sąd Najwyższy w jednym z orzeczeń uznał również, że zdarzeniem, którego nie można zakwalifikować jako przesłankę egzoneracyjną jest także sytuacja, w której kierowca samochodu doznał ataku epilepsji, nawet jeżeli wystąpił on pierwszy raz w życiu, a stan zdrowia i dotychczasowe wyniki badań kierowcy nie wskazywały na możliwość zaistnienia tego typu choroby (wyrok SN z dnia 9 lipca 1962 r., I CR 54/62).

Jak zostało wskazane powyżej, oprócz siły wyższej, do przesłanek egzoneracyjnych zaliczyć można także wyłączną winę po stronie osoby trzeciej lub poszkodowanego. Wymienione przesłanki stanowią podstawę do wyłączenia odpowiedzialności sprawcy, jeżeli osoby te ponoszą całkowitą, stuprocentową odpowiedzialność za spowodowanie wypadku. Należy zaznaczyć, że nawet bardzo duże, lecz nie całkowite przyczynienie się osób trzecich lub poszkodowanego do powstania zdarzenia nie zwalnia sprawcy z odpowiedzialności a jedynie może mieć wpływ na obniżenie należnego odszkodowania. Ważnym aspektem wyłączenia odpowiedzialności sprawcy wypadku ze względy na zaistnienie przesłanki egzoneracyjnej w postaci wyłącznej winy osoby trzeciej jest konieczność ustalenia tożsamości tej osoby.

Należy pamiętać także, że winę można przypisać jedynie osobie, która ukończyła lat trzynaście oraz jest osobą poczytalną. Zatem sytuacja, w której małoletni wtargnął na drogę w niedozwolonym miejscu nie stanowi podstawy wyłączenia winy, a może jedynie wpływać na obniżenie należnego odszkodowania. Na końcu podkreślić należy, że nie sposób wymienić wszystkich zdarzeń mogących stanowić podstawę wyłączenia winy, a każdą sprawę należy rozpatrywać indywidualnie, biorąc pod uwagę ogół okoliczności.

Odpowiedzialność karna sprawcy wypadku drogowego

Polski ustawodawca przewidział dwa rodzaje odpowiedzialności sprawcy zdarzenia drogowego:

  1. Odpowiedzialność na podstawie Kodeksu karnego
  2. Odpowiedzialność na podstawie Kodeksu wykroczeń

O tym na jakiej podstawie będzie odpowiadał sprawca, czy jego odpowiedzialność oceniać będziemy na podstawie Kodeksu wykroczeń czy też Kodeksu karnego uzależnione będzie od obrażeń ciała, jakie odniosły osoby poszkodowane w zdarzeniu drogowym. Zgodnie z orzeczeniem Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 1998 r. nie popełnia przestępstwa, kto naruszając, chociażby nieumyślnie zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym powoduje nieumyślnie wypadek, w którym inna osoba odniosła obrażenia ciała lub rozstrój zdrowia nie trwające dłużej niż 7 dni.(sygn. akt I KZP 16/98).

Zatem, jeżeli w wyniku wypadku ofiara doznała obrażeń ciała lub rozstroju zdrowia na okres nie dłuższy niż 7 dni, wówczas sprawca takiego zdarzenie odpowie jedynie za popełnienie wykroczenia na podstawie art. 86 §1 Kodeksu wykroczeń, czyli za niezachowanie należytej ostrożności, które spowodowało zagrożenie bezpieczeństwa ruchu drogowego.

Surowszej odpowiedzialności podlega sprawca wypadku, którego konsekwencją są obrażenia ciała lub rozstrój zdrowia trwające powyżej dni 7. Sprawca w takiej sytuacji odpowiadać będzie na podstawie art. 177 § 1 Kodeksu karnego. Kodeksowa regulacja przewiduje za popełnienie takiego przestępstwa karę pozbawienia wolności do lat 3.

Kara ta podlega zaostrzeniu w przypadku kiedy następstwem wypadku była śmierć lub ciężki uszczerbek na zdrowiu poszkodowanego. Sąd wymierza wówczas karę pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Ciężki uszczerbek na zdrowiu na miejsce wówczas gdy dochodzi do pozbawienia człowieka wzroku, słuchu, mowy, zdolności płodzenia lub innego ciężkiego kalectwa, ciężkiej choroby nieuleczalnej lub długotrwałej, choroby realnie zagrażającej życiu, trwałej choroby psychicznej, całkowitej albo znacznej trwałej niezdolności do pracy w zawodzie lub trwałego, istotnego zeszpecenia lub zniekształcenia ciała.

Należy pamiętać, iż sprawcą wypadku drogowego nie zawsze jest osoba kierująca pojazdem. Odpowiedzialność karną na podstawie art. art. 177 § 1 Kodeksu karnego może ponieść także pieszy lub rowerzysta, jeśli swoim zachowaniem przyczynił się do zaistnienia skutku określonego w tym typie przestępstwa.

Kolejną istotną kwestią jest możliwość zaostrzenia odpowiedzialności karnej sprawcy wypadku, w przypadku gdy powodując wypadek sprawca znajdował się w stanie nietrzeźwości, był pod wpływem środków odurzających lub zbiegł z miejsca zdarzenia.  Sąd orzeka wówczas karę w wysokości od dolnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę do górnej granicy tego zagrożenia zwiększonego o połowę. W kontekście stanu nietrzeźwości kierowcy, warto pamiętać, iż samo stwierdzenie tego stanu nie jest jeszcze wystarczające do przypisania mu winy.

Kancelaria Prawna MHS i jej prawnicy udzielają porad prawnych związanych z odpowiedzialnością z tytułu wypadków komunikacyjnych. Nasi adwokaci i radcowie prawni współpracujący posiadają szerokie doświadczenie w reprezentowaniu naszych Klientów przed Sądami. Tam gdzie to możliwe doradzamy również na etapie postępowania przedsądowego i pomagamy w negocjowaniu korzystnych warunków ugody.