Procedura ogłoszenia „upadłości konsumenckiej”

Upadłość konsumencka stała się popularnym narzędziem dla osób, które wpadły w spiralę zadłużenia i nie są w stanie regulować swoich zobowiązań. Ustawodawca wprowadził do polskiego prawa upadłościowego konstrukcję upadłości konsumenckiej, która ma na celu znaczną redukcję lub całkowite umorzenie zobowiązań dłużnika będącego osobą fizyczną nieprowadzącą działalności gospodarczej. Przez stan niewypłacalności rozumiemy sytuację, w której dłużnik nie jest w stanie spłacić swoich wymagalnych już zobowiązań pieniężnych. Od 1 stycznia 2016r. wniosek o ogłoszenie upadłości osoby fizycznej może (poza samym dłużnikiem) zgłosić także wierzyciel osoby fizycznej, która była przedsiębiorcą, a od dnia wykreślenia z rejestru nie minął jeszcze okres jednego roku. Uregulowanie to dotyczy zarówno wspólników spółek handlowych jak i osób fizycznych, które faktycznie prowadziły działalność gospodarczą pomimo niezarejestrowania jej, jeżeli od dnia zaniechanie prowadzenia działalności nie upłynął rok. Ogłoszenie upadłości przez osobę fizyczną niesie za sobą liczne korzyści. Powoduje między innymi zatrzymanie naliczania odsetek oraz wstrzymuje działania komornicze. W trakcie postępowania upadłościowego dochodzi do likwidacji całości lub części majątku dłużnika. Tak uzyskane środki służą do zaspokojenia wierzycieli, którzy w odpowiednim czasie zgłosili swoje wierzytelności. Sąd po rozpoznaniu sprawy decyduje czy i które długi zostaną umorzone, ustala plan spłaty zadłużenia oraz zarządza, które ze składników majątku dłużnika zostaną sprzedane. Nad procedurą spieniężania majątku (należy pamiętać, iż sąd może zdecydować o sprzedaży także domu lub mieszkania, w którym zamieszkuje dłużnik) czuwa powołany przez sąd syndyk. W planie spłaty długu mogą zostać zawarte zapisy dotyczące zobowiązania dłużnika do przekazywania części pensji na spłatę wierzycieli, zakaz zaciągania nowych długów oraz harmonogram spłaty dotychczasowych zobowiązań. Po ogłoszeniu upadłości syndyk sporządza inwentaryzację majątku masy upadłościowej. Kolejnym krokiem jest sprzedaż majątku upadłego dłużnika. Syndyk nie może jednak spieniężyć przedmiotów koniecznych do codziennej egzystencji. Należy wspomnieć, iż wraz z ogłoszeniem upadłości wymagalne staną się wszelkie zobowiązania konsumenta. Oznacza to, że nawet drobny kredyt zaciągnięty przez dłużnika na raty będzie natychmiast płatny w pełnej wysokości. Kolejną z konsekwencji ogłoszenia upadłości konsumenckiej jest fakt, iż skutkuje ona zakazem zawierania przez dłużnika umów, które skutkowałyby zwiększeniem zadłużenia, w stopniu wypływającym na możliwość zaspokojenia dotychczasowych wierzycieli. Oznacza to ,że dłużnik może zwierać jedynie drobne umowy życia codziennego.

Urzędowy formularz wniosku

Od 1 stycznia 2016r roku wniosek o upadłość konsumencką należy zgłosić za pomocą formularza urzędowego. W formularzu tym należy podać między innymi dane osoby fizycznej ubiegającej się o ogłoszenie upadłości, szczegółowy wykaz majątku, wycenę składników majątku oraz spis wierzycieli. Wniosek należy złożyć do właściwego sądu upadłościowego. We wniosku należy opisać wydarzenia, które doprowadziły do niewypłacalności, zawrzeć wykaz zawartych umów, w razie konieczności przedstawić stosowne dokumenty lub powołać świadków. Zatajenie jakichkolwiek informacji może działać na niekorzyść dłużnika. Sądem właściwym dla dłużnika mającego miejsce zamieszkania za granicą jest sąd na obszarze, którego znajduje się majątek mający zaspokoić wierzycieli. Do wniosku należy dołączyć dowód opłacenia wniosku. Opłata sądowa od wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej wynosi 30zł. Koszty postepowania prowadzonego po ogłoszeniu upadłości konsumenckiej uzależnione są do czasu trwania postępowania, czynności podejmowanych przez syndyka oraz od wysokości przyznanego mu wynagrodzenia. Należy zaznaczyć, iż dłużnik nie musi dysponować środkami pieniężnymi na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego, w odróżnieniu od postępowania upadłościowego dotyczącego upadłości przedsiębiorcy. W przypadku braku majątku dłużnika lub w sytuacji, kiedy majątek ten jest niewystarczający do zaspokojenia wszystkich kosztów postępowania upadłościowego, koszty te pokrywane są przez Skarb Państwa.

Ogłoszenie upadłości, przesłanki oddalenia wniosku

Pozytywne lub negatywne rozpatrzenie przez sąd wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej uzależnione jest przede wszystkim od przyczyn będących podstawą niewypłacalności. Sąd oddali wniosek o upadłość konsumencką, jeżeli niewypłacalność lub jej znaczne zwiększenie nastąpiło wskutek umyślnego działania konsumenta lub jego rażącego niedbalstwa. Rażące niedbalstwo jest wyższym od niedbalstwa stopniem winy nieumyślnej. Niedbalstwo określa się jako niedołożenie należytej staranności, tj. staranności ogólnie wymaganej w stosunkach danego rodzaju (art. 355 § 1 k.c). Za miernik należytej staranności uznaje się więc miernik obiektywny, odnoszący się do każdego, kto znajdzie się w określonej sytuacji, formułowany zatem np. dla profesjonalnego wykonawcy inwestycji budowlanych, lekarza określonej specjalności, nauczyciela wychowania fizycznego, kierowcy samochodowego, na podstawie takich dotyczących ich reguł, jak: zasady współżycia społecznego, szczegółowe normy prawne, pragmatyki zawodowe, zwyczaje itp. Przypisanie określonej osobie niedbalstwa uznaje się za uzasadnione wtedy, gdy osoba ta zachowała się w określonym miejscu i czasie w sposób odbiegający od właściwego dla niej miernika należytej staranności. Przez rażące niedbalstwo rozumie się natomiast niezachowanie minimalnych (elementarnych) zasad prawidłowego zachowania się w danej sytuacji.

Ponadto sąd oddali wniosek, jeżeli:

– w stosunku do dłużnika w przeciągu ostatnich dziesięciu lat prowadzono już konsumenckie postępowanie upadłościowe i zostało ono umorzone z innej przyczyny niż na wniosek dłużnika,

– plan spłaty wierzycieli ustalony w poprzednim postępowaniu upadłościowym został uchylony z powody niewykonywanie określonych w nim obowiązków,

– dany podmiot, mając obowiązek zgłoszenia w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości nie zrobił tego, dotyczy to osób, które w przeszłości były przedsiębiorcami lub osobami uprawnionymi  do reprezentowania przedsiębiorstwa,

– dokonana przez dłużnika czynność prawna została na mocy prawomocnego orzeczenia uznana za dokonaną z pokrzywdzeniem wierzycieli,

– w stosunku do dłużnika prowadzono postępowanie upadłościowe, które zakończyło się umorzeniem całości lub części zobowiązań

Wyżej wymienione przesłanki nie są jednak przesłankami bezwzględnymi. Oznacza to, iż sąd pomimo zaistnienia wyżej opisanej sytuacji może przeprowadzić postępowanie upadłościowe, jeżeli uzna, iż wymagają tego względy słuszności lub względy humanitaryzmu. Sąd przeprowadzi także postępowanie upadłościowe wobec dłużnika, co do którego w przeciągu ostatnich dziesięciu lat toczyło się postępowanie upadłościowe zakończone umorzeniem całości lub części zadłużenia jeżeli do ponownej niewypłacalności lub zwiększenia jej stopnia doszło pomimo dochowania przez dłużnika należytej staranności.

Należy zaważyć, iż sformułowania użyte przez ustawodawcę takie jak „względy słuszności” „względy humanitaryzmy” czy „należyta staranność” są pojęciami nieostrymi, wymagającymi każdorazowej wykładki i dokładnego zbadania danej sprawy. Zarówno klauzulę słuszności, jak też klauzulę względów humanitarnych, a więc tzw. klauzulę rozsądku trudno jest zdefiniować i określić. W doktrynie słusznie podnosi się, że powyższa regulacja pozwala skorzystać dłużnikowi z dobrodziejstwa oddłużenia w sytuacjach, gdy niewypłacalność była skutkiem okoliczności o charakterze obiektywnym (np. kalectwa, choroby, niezawinionej utraty źródeł zarobkowania i obiektywnej niemożność powrotu do poprzedniego stanu), a także gdy przemawiają za tym silne argumenty o charakterze społecznym, słusznościowym czy humanitarnym. W tym kontekście sąd wyjaśnia, że względy słuszności to powszechnie akceptowane normy moralne i etyczne, obowiązujące wszystkich uczestników życia społecznego. Względy humanitarne natomiast odnoszą się bezpośrednio do danej osoby, zwłaszcza w aspekcie godności człowieka. W postępowaniu upadłościowym sąd dokonuje zaś oceny potencjalnych skutków – ich dotkliwości, oceniając je przez pryzmat braku ogłoszenia upadłości konsumenckiej.  Względy humanitarne to ogół okoliczności dotyczących bezpośrednio osoby dłużnik, mających wpływ na jego godność i cześć jako osoby ludzkiej. Sąd rozpatrując względy humanitaryzmu analizuje skutki odrzucenia wniosku o przeprowadzenie postępowania upadłościowego wobec danego dłużnika oraz stopień ich dotkliwości uwzględniając warunki osobiste i właściwości dłużnika. Na względy humanitaryzmu przykładowo, może powołać się konsument, który ze względu na zły stan zdrowia swojego dziecka nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej, a leczenie i rehabilitacja ze względy na zajęcie komornicze środków pieniężnych nie może być kontynuowana, co przyczynia się do znacznego pogorszenia stanu zdrowia dziecka.

Wypowiedzenie umowy o pracę

Przepisy prawa pracy przewidują szereg wymogów dla prawidłowego sformułowania wypowiedzenia umowy o pracę. Wypowiedzenie umowy o pracę powinno w szczególności wskazywać na wolę rozwiązania stosunku pracy. Na początku wypowiedzenia należy wskazać datę oraz miejsce sporządzenia wypowiedzenia, adresata, do którego kierowane jest wypowiedzenie, a także wskazanie umowy o pracę, która owym oświadczeniem ma zostać rozwiązana. Wypowiedzenie powinno zawierać także informację o długości okresu wypowiedzenia umowy oraz o dacie rozwiązania stosunku pracy.

Uzasadnienie wypowiedzenia

Jeżeli pracodawca wypowiada umowę o pracę na czas nieokreślony, to musi on wskazać także przyczynę wypowiedzenia. Przyczyna musi mieć charakter konkretny i rzeczywisty. Konkretność przyczyny wypowiedzenia oznacza wskazanie jej pracownikowi w sposób dla niego zrozumiały. Owa konkretność oznacza także, iż przyczyna wypowiedzenia powinna odnosić się do sprawdzalnych i faktycznych zdarzeń. Pracownik musi wiedzieć, które z zachowań stało się podstawą do rozwiązania z nim stosunku pracy. Wynika z tego, iż podanie jako przyczyny wypowiedzenia niewłaściwego wywiązywania się z obowiązków pracowniczych nie spełnia wymogu konkretności przyczyny wypowiedzenia. Kolejnym z element charakteryzujący przyczynę wypowiedzenia to jego rzeczywistość, inaczej mówiąc prawdziwość. Jeżeli w toku postępowania sądowego zostanie udowodnione, iż zachowanie przypisane pracownikowi (będące przyczyną wypowiedzenia) nie miało miejsce, wypowiedzenie zostanie uznane za nieuzasadnione. Przyczyna rzeczywista to także taka, która była faktycznym powodem rozwiązania umowy o pracę. Przyczyna wypowiedzenia umowy o pracę musi być wskazana w treści pisemnego oświadczenia woli pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę lub rozwiązaniu jej bez wypowiedzenia. Należy pamiętać, iż ustne podanie przyczyny wypowiedzenia jest nieuzasadnione i może stać się podstawą do uznania wypowiedzenia za bezskuteczne. Wypowiedzenie o pracę powinno ponadto zawierać pouczenie, w którym pracownik zostanie poinformowany o przysługujących mu prawie do odwołania się od wypowiedzenia do Sądu Pracy, wskazanie siedziby tego sądu oraz pouczenie o siedmiodniowym terminie na złożenie odwołania. W przypadku rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia (zwolnienie dyscyplinarne), pracownik ma 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o rozwiązaniu umowy o pracę na złożenie odwołania. Brak pouczenia lub jego wadliwość nie powoduje niezgodności z prawem otrzymanego wypowiedzenia. Może jednak stanowić podstawę do przywrócenia terminu na odwołanie się do wypowiedzenia, jeżeli wskutek braku pouczenia lub jego wadliwości pracownik nie złożył do Sądu Pracy stosownego odwołania.

Roszczenia przysługujące pracownikowi w przypadku wadliwego wypowiedzenia umowy o pracę

Pracownik ma prawo odwołania się do Sądu Pracy w przypadku kiedy wypowiedzenie stosunku pracy było nieuzasadnione lub bezprawne. Pracownikowi przysługuje kilka alternatywnych roszczeń, których może dochodzić przed sądem. Pracownik może żądać:

a. uznania wypowiedzenia za bezskuteczne. W przypadku uwzględnienia roszczenia przez sąd, wypowiedzenie poczytuje się jako nie niebyłe a umowa o prace nie ulega rozwiązaniu. Roszczenie o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne jest możliwe jedynie kiedy okres wypowiedzenia trwa w trakcie biegu procesu toczącego się przed Sądem Pracy. W przypadku kiedy okres wypowiedzenia upłyną przed zakończeniem procesu zamyka drogę do dochodzenia bezskuteczności wypowiedzenia.
b. upływ terminu wypowiedzenia powoduje, iż możliwe staje się żądanie przywrócenia do pracy na poprzednich warunkach. W razie uwzględnienia przez sąd tego typu żądania pracodawca zobowiązany będzie do przywrócenia pracownika do pracy na takich samych warunkach jak przed doręczeniem wypowiedzenia.

Najczęściej zdarza się w praktyce, iż dalsze pozostawanie w zatrudnieniu i powrót do pracy po wygranym procesie jest nieprzyjemny dla pracownika, stąd też wielu z nich decyduje się na dochodzenie roszczenia polegającego na zapłacie odszkodowania. Jeśli Sąd Pracy uzna zasadność żądania, stosunek pracy zostanie definitywnie rozwiązany a pracownik otrzyma odszkodowanie, którego wysokość uzależniona będzie od wysokości średniego wynagrodzenia otrzymywanego przez pracownika za okres trzech miesięcy. Maksymalną kwotą odszkodowania jest suma odpowiadającą trzykrotności miesięcznego wynagrodzenia, minimalną zaś odszkodowanie odpowiadające wynagrodzeniu za okres dwóch tygodni. W żadnym wypadku jednak odszkodowanie nie może być niższe niż wynagrodzenie za okres wypowiedzenia.

Decydująca dla długości wypowiedzenia a tym samym wysokości minimalnej sumy odszkodowania będzie długość czasu pracy u danego pracodawcy. Jeżeli długość zatrudnienia trwała mniej niż 6 miesięcy Kodeks Pracy przewiduje dwutygodniowy okres wypowiedzenia, w przypadku zatrudnienia trwającego dłużej niż 6 miesięcy ale krócej niż 3 lata  okres wypowiedzenia wynosi miesiąc. Z kolei gdy pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy dłużej niż 3 lata okres wypowiedzenia wynosi 3 miesiące.

Jeśli Sąd pracy uzna, iż uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne lub przywrócenie pracownika do pracy jest niemożliwe lub niecelowe, może pomimo podtrzymywania tego żądanie przez pracownika, orzec w zamian tego odszkodowanie jeżeli uzna to za stosowne.

Prawnicy Kancelarii MHS świadczą obsługę prawną zarówno pracodawców, jak i pracowników. W szczególności, Kancelaria MHS pomaga pracodawcom w prawidłowym przygotowywaniu wypowiedzeń umowy o pracę, jak również reprezentuje pracowników w postępowaniach sądowych wynikających z odwołań od wypowiedzenia umowy o pracę. 

Odpowiedzialność karna za śmierć  ofiary wypadku oraz zasady ubiegania się o odszkodowanie i zadośćuczynienie w związku ze śmiercią osoby najbliższej

Odpowiedzialność karna za śmierć osoby najbliższej

Kwestię odpowiedzialności karnej sprawcy wypadku reguluje artykuł 177 § 1 kodeksu karnego. Zgodnie z jego brzmieniem kto, naruszając, chociażby nieumyślnie, zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, powoduje nieumyślnie wypadek, w którym inna osoba odnosi obrażenia ciała, przekraczające czasem trwania termin 7-dni,  inne niż ciężki uszczerbek na zdrowiu lub śmierć człowieka, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Jeżeli następstwem wypadku jest śmierć innej osoby albo ciężki uszczerbek na jej zdrowiu, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat.

Warto zaznaczyć, iż w przypadku kiedy sprawca wypadku znajdował się w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środków odurzających albo zbiegł z miejsca wypadku sąd orzeknie wobec sprawcy od dolnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonej o połowę do górnej granicy tego zagrożenia zwiększonego o połowę. Sąd może także orzec wobec sprawy zakaz prowadzenia pojazdów, w szczególności jeżeli z okoliczności popełnionego przestępstwa wynika, że prowadzenie pojazdu przez osobę sprawcy zagraża bezpieczeństwu w komunikacji.

Należy pamiętać, iż w każdym przypadku kiedy konsekwencją wypadku jest śmierć pokrzywdzonego lub ciężki uszczerbek na jego zdrowiu (niezależnie od stosunku łączącego sprawcę z pokrzywdzonym) sprawca będzie ścigany z oskarżenia publicznego. Przez ciężki uszczerbek na zdrowiu rozumiemy: pozbawienie człowieka wzroku, słuchu, mowy, zdolności płodzenia, spowodowanie innego ciężkiego kalectwa, ciężkiej choroby nieuleczalnej lub długotrwałej, choroby psychicznej, całkowitej lub trwałej niezdolności do pracy w zawodzie lub trwałego, istotnego zeszpecenia lub zniekształcenia ciała

Ustawodawca odrębnie uregulował kwestię odpowiedzialności sprawcy wypadku, za uszczerbek na zdrowiu poniesiony przez osobę najbliższą. Zgodnie bowiem z artykułem 177 § 3 jeżeli pokrzywdzonym w wypadku drogowym jest wyłącznie osoba najbliższa dla sprawcy, która doznała obrażeń innych niż zgodnie z definicją kodeksową postrzegane jako ciężkie, wówczas ściganie następuje na jej wyłączny wniosek.

Zgodnie z artykułem 115 § 11 kodeksu karnego osobą najbliższą dla sprawy jest:

  • małżonek,
  • krewny w linii prostej, czyli wstępny i zstępny,
  • krewny w linii bocznej,
  • powinowaci w linii proste,
  • powinowaci w linii bocznej
  • przyspasabiający i jego małżonek,
  • przysposobiony i jego małżonek,
  • osoba pozostająca we wspólnym pożyciu.

Za osobę najbliższą uznać należy także pasierba oraz męża siostry lub żonę brata sprawcy wypadku. Osobami pozostającymi we wspólnym pożyciu będą wyłącznie kobieta i mężczyzna (konkubent i konkubina), którzy pomimo nie zawarcia związku małżeńskiego są złączone więzią psychiczną, fizyczną i emocjonalną.

Osobą najbliższa nie będzie narzeczona pozostająca we wspólnym pożyciu a także były konkubent i konkubina

Przestępstwo spowodowania wypadku drogowego, w którym osoba najbliższa nie poniosła ciężkich obrażeń, jest ścigane wyłącznie na jej wniosek. Oznacza to, iż bez wniosku osoby pokrzywdzonej organy ścigania nie mogą wszcząć postępowania karnego.

Zadośćuczynienie i odszkodowanie za śmierć bliskiej osoby

Zasadnicza różnica pomiędzy zadośćuczynieniem a odszkodowaniem polega na tym, że odszkodowanie służy pokryciu szkody majątkowej doznanej w związku ze śmiercią osoby najbliższej, zadośćuczynienie natomiast jest rekompensatą pieniężną za krzywdę.

Jeśli poszkodowany w następstwie zdarzenia drogowego został zmuszony do poniesienia np. kosztów leczenia będzie mógł dochodzić odszkodowania. Jeśli natomiast doznał cierpień fizycznych i psychicznych będzie uprawniony do dochodzenia zadośćuczynienia.

Zadośćuczynienie

Zadośćuczynienie za śmierć bliskiej osoby to niezwykle delikatny temat. Oczywiście żadne pieniądze nie są w stanie zrekompensować bólu po stracie najbliższej osoby jednak warto bliżej przyjrzeć się instytucji zadośćuczynienia w aspekcie ofiar wypadków. Zadośćuczynienie jest jednorazową kwotą pieniężną przyznawaną jako rekompensata za doznaną krzywdę, (krzywdę rozumianą jako szkoda niemajątkowa, cierpienie psychiczne, żal po stracie, lęk przed osamotnieniem czy utrata poczucia bezpieczeństwa). Osobami uprawnionymi do ubiegania się o zadośćuczynienie za śmierć osoby najbliższej będą:

  • małżonek
  • dziecko
  • rodzice
  • rodzeństwo

Status wyżej wymienionych osób nie budzi w orzecznictwie wątpliwości. Jednakże coraz częściej zdarzają się sytuacje kiedy o zadośćuczynienie ubiega się osoba, której zaliczenie do grona najbliższych budzi kontrowersje. Rosnąca liczba niezalegalizowanych związków partnerskich czy też dzieci wychowanych przez nie biologicznych rodziców powoduje, iż sąd zmuszony jest każdorazowo i bardzo indywidualnie badać rzeczywiste relacje panujące pomiędzy zmarłym a osobą ubiegającą się o zadośćuczynienie. Sąd poddaje analizie więź uczuciową, która łączyła ofiarę wypadku i osobę bliską. Jeśli przeprowadzone dowody udowodnią istnienie bliskiej, silnej więzi uczuciowej o zadośćuczynienie będą mogli ubiegać się także konkubenci, dziadkowie, pasierb, wujek czy synowa. To właśnie istnienie silnej więzi będzie kluczowe dla zasądzenia zadośćuczynienia, gdyż to właśnie ona wpływa na rozmiar doznanej krzywdy w związku ze śmiercią ofiary wypadku.

Najbliżsi mogą domagać się zadośćuczynienia od sprawcy wypadku lub od jego ubezpieczyciela. W praktyce najczęściej odpowiedzialność przyjmuje na siebie zakład ubezpieczeń w ramach polisy OC. Jest to bardzo korzystne rozwiązanie dla osób pokrzywdzonych, szczególnie w przypadku gdy stan majątku sprawcy nie daje gwarancji na wyegzekwowanie dochodzonych roszczeń. Należy jednak pamiętać, iż w przypadku kiedy sprawca wypadku komunikacyjnego nie posiadał w chwili zdarzenia ważnego ubezpieczenia z tytułu odpowiedzialności cywilnej, ubezpieczyciel odmówi wypłacenia zadośćuczynienia i roszczenia należy kierować bezpośrednio do osoby odpowiedzialnej za śmierć lub ciężki uszczerbek na zdrowiu osoby najbliższej.

Przepisy nie określają konkretnych kwot zadośćuczynienia o jakie może ubiegać się osoba uprawniona. Art. 446 § 4 kodeksu cywilnego posługuje się sformułowaniem odpowiedniej sumy, zatem to sąd indywidualnie ocenia czy żądana przez osobę bliską kwota jest odpowiednia. Należy pamiętać, iż celem zadośćuczynienia jest rekompensata krzywdy a przyznana suma powinna stanowić ekonomicznie odczuwalną wartość, biorąc pod uwagę stopę życiową społeczeństwa a także aktualne warunki życia. Sąd bierze także pod uwagę długość i intensywność cierpień po stracie osoby najbliższej, pogorszenie stanu zdrowia spowodowane silnym stresem w związku ze śmiercią osoby najbliższej, a także urazy natury psychicznej takie jak lęki, depresja czy spadek aktywności życiowej. Dla wysokości zadośćuczynienia nie bez znaczenia pozostaje także wiek zmarłej osoby  a także zachowanie się sprawcy.

Termin przedawnienia roszczenia określony jest w artykule 442 kodeksu cywilnego i wynosi 3 lata od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Kluczowa zatem dla ustalenia początku biegu terminu przedawnienia będzie chwila kiedy osoba uprawniona do ubiegania się o zadośćuczynienie dowiedziała się o zdarzeniu o jego sprawcy wypadku, nie zaś moment wypadku czy śmierci ofiary. Inaczej bieg terminu przedawnienia liczony będzie dla osób małoletnich, zgodnie z artykułem 442 § 4 przedawnienie roszczeń osoby małoletniej o naprawienie szkody na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od uzyskania przez nią pełnoletności.

Odszkodowanie

Jak wspomniano już na początku artykułu odszkodowanie służy pokryciu szkody majątkowej doznanej w związku ze śmiercią osoby najbliższej. Zgodnie z zapisami kodeksu cywilnego sprawca wypadku, którego skutkiem jest śmierć lub rozstrój zdrowia zobligowany jest do naprawienia szkody, zwłaszcza zwrotu kosztów leczenia i pogrzebu. Ponadto jeżeli na osobie zmarłej ciążył obowiązek alimentacyjny można żądać od sprawy wypadku renty adekwatnej do potrzeb osoby najbliższej dla zmarłego oraz możliwości zarobkowych i majątkowych osoby zmarłej przez czas prawdopodobnego trwania obowiązku alimentacyjnego. O taką rentę mogą ubiegać się także osoby którym zmarły dobrowolnie i stale dostarczał środków utrzymania jeżeli z okoliczności wynika, że wymagają tego zasady współżycia społecznego. Sąd może także przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego stosowne odszkodowanie, jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej. Pogorszenie się sytuacji życiowej musi być obiektywne oraz wynikać bezpośrednio ze śmierci osoby najbliższej. Pogorszenie się sytuacji życiowej należy rozumieć jedynie w aspekcie materialnego bytu rodziny.  Sąd decydując o wysokości odszkodowania każdorazowo ustala jaka była sytuacja rodziny i jaki wpływ mają na nią tragiczne skutki wypadku. Kluczowe dla analizy sformułowania „znaczne pogorszenie się sytuacji życiowej” będą dwa aspekty:

  • znaczne pogorszenie sytuacji życiowej związane z zespołem czynników, mających wpływ na położenie życiowe jednostki,
  • znaczne pogorszenie sytuacji życiowej związane z utratą możliwości stabilizacji i możliwości polepszenia warunków do życia.

Znaczne pogorszenie się sytuacji życiowej powinno być obiektywnie uzasadnione. O pogorszeniu sytuacji życiowej mogę świadczyć udokumentowane zaburzenia natury fizycznej i psychicznej uniemożliwiające zajmowanie się własnymi sprawami czy też dokonywanie różnego typu czynności będących podstawą funkcjonowania jednostki w domu, pracy czy społeczeństwie.

Prawnicy Kancelarii MHS, a także adwokaci i radcowie prawni współpracujący udzielają porad prawnych związanych ze skutkami prawnymi wypadków drogowych, a także reprezentują Klientów Kancelarii w postępowaniach sądowych.

Aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego

Druga połowa, a przede wszystkim koniec roku kalendarzowego, to czas, gdy właściciele – tj. Skarb Państwa właściwa jednostka samorządu terytorialnego, dokonuje wypowiedzenia dotychczasowej opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego. Jak bowiem stanowi art. 78 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, właściwy organ zamierzający zaktualizować opłatę roczną z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej powinien wypowiedzieć na piśmie wysokość dotychczasowej opłaty, do dnia 31 grudnia roku poprzedzającego, przesyłając równocześnie ofertę przyjęcia nowej wysokości. Użytkownicy wieczyści nie zawsze zdają sobie sprawę z konsekwencji takiego wypowiedzenia, jak również z przysługujących im praw, w tym przede wszystkim z możliwości zakwestionowania wypowiedzenia. Co więcej, w przypadku zmiany wartości nieruchomości, użytkownik wieczysty może żądać od właściwego organu dokonania aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego. Również w tym przypadku wiążąca jest data 31 grudnia roku poprzedzającego aktualizację opłaty rocznej.

Podstawa dokonania aktualizacji opłaty rocznej

Aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego dokonana może być w przypadku zmiany wartości nieruchomości gruntowej. Zarówno w przypadku wzrostu, jak i spadku wartości nieruchomości, konieczne jest posiłkowanie się wiadomościami specjalnymi, tj. opinią biegłego rzeczoznawcy z zakresu wyceny nieruchomości. Opinia ta, zwana operatem szacunkowym, stanowi najważniejszy dowód w sprawie. Organ wypowiadający dotychczasową wysokość opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości w wypowiedzeniu ma obowiązek wskazać sposób obliczenia nowej wysokości opłaty, jak również, wraz z pouczeniem o możliwości zakwestionowania wypowiedzenia, dołączyć informację o wartości nieruchomości oraz o miejscu, w którym można zapoznać się z operatem szacunkowym. Jak stanowi art. 77 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, aktualizacji opłaty rocznej dokonuje się z urzędu albo na wniosek użytkownika wieczystego nieruchomości gruntowej, na podstawie wartości nieruchomości gruntowej określonej przez rzeczoznawcę majątkowego. W przypadku, gdy wypowiedzenie dokonywane jest przez organ, ma on obowiązek poprzeć swoje twierdzenia opinią biegłego rzeczoznawcy majątkowego, wyrażoną w operacie szacunkowym. W sytuacji zaś, gdy to użytkownik wieczysty żąda od organu dokonania aktualizacji, ciężar dowodu, że istnieją przesłanki ku temu, spoczywa na użytkowniku. Nie jest zatem wystarczające „wewnętrzne” przekonanie o zmianie wartości nieruchomości, czy też poparcie swoich twierdzeń np. danymi dotyczącymi transakcji nieruchomości podobnych w obrębie tej samem gminy. Pomimo faktu, iż operat szacunkowy stanowi dowód w sprawie i wykonywany jest on przez podmiot posiadający wiedzę specjalistyczną, podlega on badaniu jak każdy inny dowód i może zostać skutecznie zakwestionowany przez zainteresowanego.

Wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej jest nieuzasadniona albo uzasadniona w innej wysokości

W przypadku spełnienia wymogów ustawowych wypowiedzenia, użytkownik wieczysty może, w terminie 30 dni od dnia otrzymania wypowiedzenia, złożyć do samorządowego kolegium odwoławczego właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości. Wniosek ten składa się przeciwko właściwemu organowi, tj. zazwyczaj w przypadku nieruchomości będących własnością Skarbu Państwa – przeciwko staroście działającemu w imieniu Skarbu Państwa, natomiast w przypadku nieruchomości będących własnością jednostki samorządu terytorialnego – przeciwko właściwemu wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi. W przypadku złożenia wniosku, ciężar udowodnienia, że przesłanki do aktualizacji opłaty rocznej istnieją, spoczywa na organie. Wykazanie powyższego dokonywane jest właśnie za pomocą przygotowanego operatu szacunkowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznaje sprawę na wyznaczonej rozprawie. Kolegium winno dążyć do ugodowego zakończenia sporu. W przypadku, gdy strony nie dojdą do porozumienia, sprawa rozstrzygana jest przez wydanie orzeczenia, w którym Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosek oddala lub ustala nową wysokość opłaty rocznej. Bardzo istotne, o czym pamiętać musi zarówno użytkownik wieczysty, jak i organ, w przypadku złożenia wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej jest nieuzasadniona lub uzasadniona w innej wysokości, użytkownik wieczysty jest zobligowany do ponoszenia opłat w dotychczasowej wysokości, aż do prawomocnego zakończenia sprawy.

Stosownie do brzmienia art. 79 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ustalona na skutek prawomocnego orzeczenia kolegium lub w wyniku zawarcia przed kolegium ugody nowa wysokość opłaty rocznej obowiązuje począwszy od dnia 1 stycznia roku następującego po roku, w którym wypowiedziano wysokość dotychczasowej opłaty. W przypadku zaś oddalenia wniosku użytkownika wieczystego, obowiązuje wysokość opłaty zaoferowana w wypowiedzeniu.

Ustalenie wysokości opłaty rocznej w postępowaniu przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym

Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustala wysokość opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego. Jak wyżej zostało to wskazane, ustalenie może mieć miejsce zarówno w oparciu o ugodę zawartą przed Kolegium, jak również w oparciu o orzeczenie Kolegium. W toku postępowania zastosowanie znajdują, poza wyżej wspomnianą ustawą o gospodarce nieruchomościami, przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Kolegium winno w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Strona nie jest pozbawiona inicjatywy dowodowej. Stąd bardzo istotne jest współdziałanie i aktywne uczestnictwo strony w postępowaniu. Jak zostało to wyżej podniesione, najważniejszym dowodem w sprawie o aktualizację wysokości opłaty rocznej jest dowód z opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego – operat szacunkowy. Strona ma prawo zgłaszać zarzuty do tejże opinii, jak również Kolegium może, a wręcz powinno, samo ocenić prawidłowość jego sporządzenia. W przypadku zaistnienia jakichkolwiek wątpliwości możliwe jest zakwestionowanie jego treści. Stosownie do brzmienia art. 159 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, oceny prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego dokonuje organizacja zawodowa rzeczoznawców majątkowych w terminie nie dłuższym niż 2 miesiące od dnia zawarcia umowy o dokonanie tej oceny. Dyspozycja tego przepisu budzi bardzo dużo uzasadnionych wątpliwości, w tym przede wszystkim – czy jest możliwe dokonanie oceny operatu szacunkowego w jakikolwiek inny sposób, niż przez ocenę dokonaną przez organizację zawodową rzeczoznawców majątkowych. Przyjęcie tego stanowiska za słuszne prowadzić może do wniosku, iż w sprawie mamy do czynienia z legalną definicją dowodów.

Postępowanie „hybrydowe”

Postępowanie dotyczące aktualizacji opłaty rocznej stanowi jedno z tzw. postępowań hybrydowych. Wypowiedzenie dotychczasowej wysokości opłaty rocznej dokonywane jest przez organ, a następnie, w razie zakwestionowania przez użytkownika wieczystego nowej wysokości opłaty, sprawa rozpoznawana jest przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego oraz ustawy o gospodarce nieruchomościami. Orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego podlega zaskarżeniu. Zarówno organ, jak i użytkownik wieczysty, mają prawo, w terminie 14 dni od doręczenia orzeczenia Kolegium, wnieść sprzeciw, który jest równoznaczny z żądaniem przekazania sprawy do sądu właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości. W tym przypadku Kolegium przekazuje właściwemu sądowi akta sprawy wraz ze sprzeciwem, a wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej jest nieuzasadniona lub uzasadniona w innej wysokości, zastępuje pozew. Sąd powszechny rozpoznawać będzie sprawę w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania cywilnego, a nie jak Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w oparciu o Kodeks postępowania administracyjnego.

Postępowanie dotyczące aktualizacji opłaty rocznej, ze względu chociażby na okoliczności wyżej wskazane, stanowi jedno z trudniejszych zagadnień prawnych. Prawnicy Kancelarii wspierają Klientów na każdym etapie postępowania. Posiadamy bogate doświadczenie zarówno w przygotowywaniu odpowiednich pism, jak również w udziale w rozprawach przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym i sądami powszechnymi.