Odpowiedzialność sprzedawcy samochodu używanego

Kodeks cywilny z racji swojej natury i powszechności obejmuje w zasadzie większość (jeśli nie wszystkie) aspekty naszego życia codziennego. Instytucje zawarte w treści tej ustawy regulują i chronią wszystkie strony stosunku prawnego – warto zatem sięgnąć do przepisów, aby uzmysłowić sobie, które instytucje prawne mogą pomóc chronić nasz interes w przypadku sprzedaży samochodu używanego.

Regulacje zawarte w kodeksie cywilnym, w tytule „sprzedaż”, poprzez jego umiejscowienie, odsyłają nas do trzeciej księgi kodeksu – zobowiązań. A co za tym idzie, statuują pozycję stron stosunku sprzedaży. Zobowiązanie jest stosunkiem prawnym, w którym wierzyciel może żądać od dłużnika spełnienia świadczenia, a dłużnik powinien świadczenie spełnić. Niejako definicja sprzedaży w art. 535 k.c. uściśla i konkretyzuje stosunek zobowiązaniowy. Pod pojęciem sprzedaży kryje się zatem sytuację, w której sprzedawca zobowiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz, a kupujący zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić sprzedawcy cenę. Ale co w przypadku, gdy rzecz – konkretnie samochód – posiada wady?

Rękojmia za wady fizyczne

Niewątpliwie, ochrona prawna kupującego, zwłaszcza, gdy jest on konsumentem, w stosunku do przedsiębiorcy – będącego zwykle w znacznie lepszej kondycji finansowej i prawnej – jest instytucją słuszną i potrzebną. Wiążą się z nią konkretne czynności lub możliwości stojące po stronie kupującego. Jednakże, ochrona prawna stosunku prawnego podmiotów w przypadku sprzedaży rozciąga się także na osoby fizyczne niewystępujące między sobą jako profesjonalni przedsiębiorcy. Najczęściej ludzie stają się zainteresowani kwestiami prawnymi w przypadku, gdy przedmiotem sprzedaży jest rzecz droga – jak samochód.

Rękojmia jest ustawową instytucją odpowiedzialności sprzedawcy wobec kupującego, która rozciąga się na wady fizyczne i prawne rzeczy. Wada fizyczna rzeczy polega na niezgodności rzeczy sprzedanej z umową. W szczególności, jest ona niezgodna z umową, jeśli rzecz nie ma właściwości, które rzecz tego rodzaju powinna mieć ze względu na cel oznaczony w umowie, albo wynikający z okoliczności lub przeznaczenia, nie ma właściwości, o których sprzedający zapewniał (w tym przedstawiając próbkę lub wzór), nie nadaje się do celu, o którym kupujący poinformował sprzedawcę przy zawarciu umowy, a sprzedawca nie zgłosił zastrzeżenia co do takiego jej przeznaczenia. A także, gdy kupującemu została wydana rzecz w stanie niezupełnym.

W polskim systemie prawnym istnieją także instytucje ogólne, systemowe. Swoiste urządzenia ustawowe mające zastosowanie w różnych dziedzinach prawa. Są to na przykład domniemania. Jednym z rodzajów domniemania prawnego jest także domniemanie istnienia wady w chwili przejścia niebezpieczeństwa na kupującego (w chwili sprzedaży).

Znamienne znaczenie ma zastosowanie tej instytucji w przypadku umowy sprzedaży, ponieważ zgodnie z nią, jeżeli kupującym jest konsument, a wada fizyczna została stwierdzona przed upływem roku od dnia wydania rzeczy sprzedanej, domniemywa się, że wada lub jej przyczyna istniała w chwili przejścia niebezpieczeństwa na kupującego. A to oznacza, że tak naprawdę istnieje aż rok czasu od chwili sprzedaży rzeczy do momentu wykrycia wady, za którą to odpowiedzialność ponosi sprzedający.

Powyżej roztrząsane były kwestie wady fizycznej rzeczy poprzez jej niezgodność z umową, itp. Ale co w sytuacji, gdy rzecz posiada wadę prawną?

Rękojmia za wady prawne

Ustawodawca rozwiewa wszelakie wątpliwości dotyczące wady prawnej statuując, iż sprzedawca jest odpowiedzialny wobec kupującego, jeżeli rzecz sprzedana stanowi własność osoby trzeciej albo jeżeli jest obciążona prawem osoby trzeciej, a także, jeżeli ograniczenie w korzystaniu lub rozporządzaniu rzeczą wynika z decyzji lub orzeczenia właściwego organu; w razie sprzedaży prawa sprzedawca jest odpowiedzialny także za istnienie prawa (wada prawna).

Zasadniczo, sprzedawca za wady prawne ponosi taką samą odpowiedzialność jak za wady fizyczne. To oznacza, że kupującemu przysługują takie same roszczenia. Są one dookreślone w przepisach kolejnych. Warto pochylić się nad niektórymi z nich.

Odstąpienie, obniżenie ceny i wymiana rzeczy

Bardzo korzystną formą ochrony przed wadą rzeczy jest złożenie oświadczenia o obniżeniu ceny albo o odstąpieniu od umowy, chyba że sprzedawca niezwłocznie i bez nadmiernych niedogodności dla kupującego wymieni rzecz wadliwą na wolną od wad albo wadę usunie. Ograniczenia tego nie stosuje się, gdy rzecz była już wymieniona lub naprawiana przez sprzedawcę albo sprzedawca nie uczynił zadość obowiązkowi wymiany rzeczy na wolną od wad lub usunięcia wady. Pamiętajmy, że kupujący także może zażądać, aby sprzedawca wymienił rzecz na wolną od wad albo wadę usunął. Żądanie obniżenia ceny rzeczy z wadą musi pozostawać w takiej proporcji do ceny wynikającej z umowy, w jakiej wartość rzeczy z wadą pozostaje do wartości rzeczy bez wady. To oznacza w praktyce, że jeśli wadą samochodu jest zepsuta klimatyzacja to kupujący może żądać obniżenia ceny o wadliwie działającą klimatyzację.

Natomiast jeżeli kupującym jest konsument to przysługuje mu jeszcze jedno, niewymienione wyżej roszczenie, mianowicie wymiana rzeczy. W przypadku sprzedaży samochodu taka forma rękojmi może być bardzo problematyczna, ponieważ zazwyczaj sprzedawca i kupujący zainteresowani są transakcją jednego, konkretnego modelu. Jednakże, co do zasady konsumentowi przysługuje prawo żądania wymiany rzeczy na wolną od wad.

Pomimo wszystkiego co zostało wyżej napisane, roszczenie w postaci odstąpienia od umowy nie będzie występować, jeżeli wada będzie nieistotna.

Wyłączenie odpowiedzialności sprzedawcy

Kodeks cywilny określa także przypadki, w których będzie miało miejsce zwolnienie od odpowiedzialności sprzedawcy z tytułu rękojmi – warto mieć zatem na uwadze, aby pamiętać o łacińskiej paremii volenti non fit iniuria (zrobiłeś z własnej woli, to nie dzieje ci się krzywda), która ma bardzo doniosłe znaczenie w tym przypadku zwolnienia. Dlaczego? Ponieważ sprzedawca zostaje zwolniony z odpowiedzialności za rękojmię, jeżeli kupujący wiedział o wadzie w chwili zawarcia umowy. Ta sytuacja obrazuje, że gdy uczciwy sprzedawca poinformuje kupującego o wszelkich wadach samochodu, to jego odpowiedzialność z tytułu rękojmi pozostanie wyłączona.

Pamiętajmy także na koniec, że odpowiedzialność z tytułu rękojmi można rozszerzyć, ograniczyć lub wyłączyć, natomiast ograniczenie lub wyłączenie z tytułu rękojmi gdy kupującym jest konsument dopuszczalne jest tylko w przypadkach określonych w przepisach szczególnych.

Kancelaria Prawna MHS zajmuje się pomocą osobom dochodzącym roszczeń z tytułu rękojmi w przypadku wykrycia wady zakupionego samochodu (najczęściej używanego). Reprezentujemy naszych klientów nie tylko wobec przedsiębiorców (najczęściej podmioty prowadzące komis samochodowy) ale również w stosunku do innych osób fizycznych, od których nasi Klienci nabyli pojazd.