Czy przewoźnik odpowiada za szkodę wynikającą z załadunku lub zabezpieczenia przesyłki ?

Bez czynności ładunkowych, które są podstawowymi czynnościami, występującymi przy wykonywaniu transportu, przewóz towaru stałby się niemożliwym. Wbrew dzisiejszemu uproszczonemu znaczeniu czynności ładunkowe nie są związane tylko z załadunkiem towaru, lecz również z rozładunkiem i przeładunkiem w trakcie przewozu. Obok wymienionych czynnościach istnieją również czynności związane z rozmieszczeniem towaru jak i jego stosownym zabezpieczeniem. W tym miejscu rodzi się kwestia odpowiedzialności za szkodę wynikającą z załadunku lub zabezpieczenia przesyłki. Dzisiejszy wpis ma na celu odpowiedzieć na pytanie: czy a jeżeli tak to kiedy przewoźnik odpowiada za szkodę wynikającą z załadunku lub zabezpieczenia przesyłki?

Prawo przewozowe oraz Konwencja CMR

Poruszane kwestie, zostały uregulowane w ustawie z dnia 15 listopada 1984 roku Prawo przewozowe (Dz.U. 1984 nr 53 poz. 272) oraz w Konwecji o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów (CMR)  sporządzonej w Genewie dnia 19 maja 1956 roku.

Szkoda powstała z nieprawidłowego załadunku

Kto ponosi odpowiedzialność za szkody w przesyłce spowodowane załadunkiem? Odpowiedzialność za szkody spowodowane załadunkiem jest ściśle powiązana z tym kto go dokonuje. Art. 43 pkt 1 ustawy Prawa przewozowego, jednoznacznie wskazuje, że jeżeli umowa lub przepis szczególny nie stanowią inaczej, czynności ładunkowe należą odpowiednio do obowiązków nadawcy lub odbiorcy.

Oznacza to, iż strony umowy przewozu mają swobodę w określeniu, do kogo będzie należał obowiązek dokonania czynności ładunkowych. Jeżeli tego nie uczynią, wskazanych czynności dokonuje co do zasady odpowiednio nadawca lub odbiorca. Należy pamiętać, iż zgodnie z art. 41 Prawa przewozowego to generalnie na nadawcy ciąży obowiązek oddać przewoźnikowi rzeczy w stanie umożliwiającym ich prawidłowy przewóz i wydanie ich bez ubytku i uszkodzenia. Przewoźnik zawsze może odmówić przyjęcia do przewozu rzeczy, których stan jest wadliwy lub posiadających niedostateczne opakowanie albo rzeczy nie mających wymaganego opakowania. W przypadku przewozów drogowych międzynarodowych  stosuje się przepisy konwencji CMR, która nie reguluje tej kwestii. Jeśli strony tej kwestii nie uzgodnią w umowie przewozu, to może na tym tle pojawić się spór. Co do zasady należy przyjąć, iż wówczas należy brać pod uwagę prawo właściwe dla umowy przewozu. Z reguły jest nim prawo właściwe dla siedziby przewoźnika.

Zgodnie z art. 65 ust. 3 pkt 4 prawa przewozowego przewoźnik jest zwolniony od odpowiedzialności, jeżeli utrata, ubytek lub uszkodzenie przesyłki powstały w trakcie ładowania, rozmieszczenia lub wyładowywania rzeczy przez nadawcę lub odbiorcę. W zgodzie z tą regulacją pozostaje art. 17 ust. 4 pkt c konwencji CMR, który stanowi iż przewoźnik jest zwolniony od odpowiedzialności, jeżeli zaginięcie lub uszkodzenie towaru powstało ze szczególnego niebezpieczeństwa wynikającego z manipulowania, ładowania, rozmieszczenia lub wyładowania towaru przez nadawcę lub przez odbiorcę albo przez osoby działające na ich rachunek.

Na względzie pozostaje w tej sprawie fakt,  iż przewoźnik nie musi udowadniać, że szkoda powstała wskutek nieprawidłowego załadunku, a wystarczającym jest uprawdopodobnienie, że szkoda mogła powstać z tej przyczyny. To poszkodowany musi wówczas wykazać, iż szkoda w przesyłce powstała wskutek jakichś innych przyczyn, za które odpowiada przewoźnik. Jak wynika z prawa przewozowego (art. 65 ust. 4) oraz konwencji CMR (art. 18 ust. 2), jeżeli przewoźnik na podstawie okoliczności danego wypadku wykaże, że utrata, ubytek lub uszkodzenie mogły powstać wskutek co najmniej jednej z przyczyn (tj.: uszkodzenie przesyłki powstały w trakcie ładowania, rozmieszczenia lub wyładowywania rzeczy przez nadawcę lub odbiorcę), domniemywa się, że szkoda z nich wynikła.

Wyłączenia odpowiedzialności przewoźnika wynikające z art. 65 ust. 3 pkt 4 ustawy – Prawo przewozowe i art. 17 ust. 4 pkt c konwencji CMR opierają się na założeniu, iż przewoźnik nie wykonuje czynności ładunkowych, a tym samym nie odpowiada za ich skutki. Jednak w przypadku gdy obowiązek załadunku ciążyć będzie na przewoźniku (lub będzie on dokonywał tych czynności pomimo braku takiego obowiązku), to przewoźnik będzie odpowiadał za szkody w przesyłce spowodowane załadunkiem.

Szkoda powstała z niewłaściwego zabezpieczenia przesyłki

Od czynności załadunkowych należy odróżnić czynności zmierzające do zabezpieczenia przesyłki na czas przewozu, które nie są wymienione jako przesłanka zwalniająca przewoźnika od odpowiedzialności wskazana w przepisie art. 17 ust. 4 pkt c Konwencji CMR. Brak jest uregulowań w zakresie dot. podmiotu odpowiedzialnego za nieprawidłowe zabezpieczenie i w prawie przewozowym jak i konwencji CMR. Przyjmuje się jednak, że w związku z tym, że przewoźnik sprawuje pieczę nad towarem podczas realizacji zlecenia, zobowiązany jest on także do zabezpieczenia załadunku. W większości przypadków to przewoźnik dysponuje odpowiednim sprzętem umożliwiającym dokonanie prawidłowego zabezpieczenia. Jako, że jest podmiotem profesjonalnie świadczącym usługi to domniemywa się, iż posiada niezbędną wiedzę, która umożliwia mu dokonanie właściwego zabezpieczenia przewożonego ładunku. Dlatego też uznać należy, iż to na przewoźniku spoczywa obowiązek dokonania czynności zabezpieczających przesyłkę chyba, że strony w sposób odmienny uregulują ww. kwestię w umowie. 

Podsumowanie

Podsumowując, to od postanowień konkretnej umowy może zależeć kto poniesie odpowiedzialność za szkodę związaną z czynnościami ładunkowymi jak i ich zabezpieczeniem. Co do zasady, za załadunek odpowiadają kolejno odbiorca lub nadawca, lecz taki obowiązek może ciążyć także na przewoźniku. Oprócz przesłanek dot. wyłączenia odpowiedzialności przewoźnika należy pamiętać, iż przewoźnik zawsze może odmówić przyjęcia do przewozu rzeczy, których stan jest wadliwy lub opakowanie jest niedostateczne albo rzeczy nie mających wymaganego opakowania. Natomiast w przypadku zabezpieczenia przesyłki, brak jest uregulowań, dotyczących szeroko rozumianej odpowiedzialności przewoźnika za nieprawidłowe zabezpieczenie. Jednak domniemywa się, iż to właśnie przewoźnik jest odpowiedzialny za zabezpieczenie, gdyż dysponuje odpowiednim sprzętem, który umożliwia prawidłowe dokonanie tych czynności.  

W przypadku braku postanowień umownych pozostaje stronom oparcie swoich roszczeń o wskazane wyżej przepisy, które określają obowiązki stron w zakresie czynności ładunkowych. Dlatego też zaleca się uregulowanie przedmiotowej problematyki w umowie przewozu, aby uniknąć w sporów mogących powstać w przyszłości.

Kancelaria prawna MHS świadczy kompleksową obsługę prawną w zakresie sporządzania umów przewozu oraz reprezentowania klientów w sporach powstałych ze szkody wynikającej z nieprawidłowego załadunku lub zabezpieczenia przesyłki.